Điện mặt trời phát triển vũ bão nhưng một thay đổi đơn giản có thể tiết kiệm nghìn tỷ đồng mỗi năm

"Công suất điện mặt trời lắp đặt tại Việt Nam hiện đã vượt 16.000 MW. Việt Nam chứng minh rằng mình có thể tiến rất nhanh khi chính sách, đầu tư, công nghệ và nhu cầu thị trường cùng hội tụ", Tổng lãnh sự Vương quốc Hà Lan tại TP.HCM Raïssa Marteaux nêu nhận định tại Signify Innovation Day 2026. Sự kiện do Báo Tuổi Trẻ và Signify vừa tổ chức.

Bà Raïssa Marteaux cho biết thêm, mục tiêu ban đầu của Việt Nam về điện mặt trời vào năm 2020 là 850 MW. Tuy nhiên, cả nước đã vượt mốc với hơn 16.000 MW - gấp gần 20 lần con số đặt ra.

Theo dữ liệu từ EVN, sau giai đoạn phát triển bùng nổ 2019-2020, tính đến cuối năm 2020, tổng công suất lắp đặt điện mặt trời trên cả nước đạt khoảng 19.400 MWp (tương đương 16.500 MW), chiếm khoảng 25% tổng công suất lắp đặt nguồn điện của hệ thống điện Quốc gia.

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cho thấy, điện mặt trời tiếp tục giữ vai trò là một trong những nguồn năng lượng tái tạo chủ lực trong cơ cấu nguồn điện. Không chỉ phát triển các dự án điện mặt trời tập trung, Quy hoạch còn dành dư địa lớn cho điện mặt trời mái nhà (tự sản xuất, tự tiêu thụ), đặc biệt tại các khu công nghiệp và các trung tâm phụ tải lớn. Theo chỉ tiêu, đến năm 2030, tổng công suất điện mặt trời sẽ lên tới 46.459 - 73.416 MW.

Tuy nhiên, bên cạnh việc phát triển nguồn năng lượng thay thế, vấn đề đáng lưu tâm hơn chính là tiết kiệm năng lượng. Bởi, chỉ cần tiết kiệm khoảng 2% công suất tiêu thụ điện hiện nay cũng tương đương với việc giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000 MW nguồn điện mới. 

Trong khi đó, chỉ riêng việc giảm bớt thời gian chiếu sáng, điều chỉnh cường độ đèn đường đã giúp tiết kiệm khoảng 2-3 triệu kWh điện mỗi tháng, tương đương vài chục tỷ đồng tiền điện, theo ước tính sơ bộ của một vài Tổng Công ty Điện lực thuộc EVN. Như vậy, nếu tính chung cả nước, mỗi tháng có thể tiết kiệm cả trăm tỷ đồng, tương đương hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Còn theo Báo cáo Toàn cầu về hiện trạng công trình và xây dựng 2025 - 2026 của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc và GlobalABC, so với năm 2015, mức tiêu thụ năng lượng của các công trình đã tăng 11%, trong khi lượng phát thải tăng 6%.

Các chuyên gia tại sự kiện cho rằng, chiếu sáng là một trong những lĩnh vực còn nhiều dư địa tiết kiệm năng lượng ở nhà máy, khu công nghiệp và các công trình quy mô lớn tại Việt Nam.

Khi các công trình chịu áp lực ngày càng lớn về cắt giảm tiêu thụ năng lượng và phát thải, giải pháp quản lý bằng dữ liệu và kéo dài vòng đời thiết bị trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng của ngành chiếu sáng.

Theo ông Jitender Khurana, CEO Khối Kinh doanh chuyên dụng khu vực Đông Nam Á và Viễn Đông của Signify, mức tiêu thụ năng lượng và phát thải từ các công trình vẫn đang tiếp tục gia tăng. Trong khi đó, việc kết nối hệ thống chiếu sáng với nền tảng quản lý giúp quá trình vận hành có dữ liệu để tối ưu hoạt động, thay vì chỉ quản lý thiết bị theo phương thức truyền thống.

Cụ thể, các hệ thống thông minh cho phép đơn vị vận hành theo dõi mức tiêu thụ năng lượng, hiệu suất thiết bị và nhu cầu bảo trì. Dữ liệu số giúp điều chỉnh cường độ, thời gian chiếu sáng, phát hiện thiết bị hoạt động kém hiệu quả và đưa ra quyết định vận hành chính xác hơn. Giải pháp này sẽ góp phần giảm lãng phí điện năng, kéo dài vòng đời thiết bị, nâng cao hiệu quả đầu tư.

Ở góc độ cơ quan quản lý Nhà nước, ông Đặng Hải Dũng, Phó cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), thông tin, Chính phủ đặt mục tiêu tiết kiệm 8-10% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng so với kịch bản phát triển bình thường; nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp lên 25-30%; đồng thời giảm phát thải khí nhà kính từ ngành năng lượng khoảng 15-30%.

Đây không chỉ là những mục tiêu đơn lẻ mà là quá trình chuyển đổi của nền kinh tế, từ năng lượng, sản xuất, hạ tầng đến thói quen tiêu dùng. 

Theo đại diện Bộ Công Thương, các mục tiêu và quy định Việt Nam đang xây dựng phù hợp với xu hướng của thị trường trong nước và quốc tế, khi nền kinh tế ngày càng dịch chuyển theo hướng xanh hơn, bền vững hơn và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Trần Chung