Doanh thu tăng vọt dịp Tết: Hộ kinh doanh có bị truy thu thuế?

Cận Tết, doanh thu nhiều hộ kinh doanh tăng mạnh theo nhịp mua sắm cuối năm và làn sóng chốt đơn online. Cục Thống kê ước tính tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 01/2026 đạt 632,4 nghìn tỷ đồng, tăng 2,6% so với tháng trước và tăng 9,3% so với cùng kỳ. Trên thương mại điện tử, đà tăng rõ nét hơn khi đơn hàng qua livestream và video trong cao điểm Tết tăng 61% so với Tết 2025.

Thời điểm tháng 1/2026 trùng với đợt Tết Nguyên đán 2026, lượng giao dịch tăng mạnh, nhiều hộ kinh doanh lo ngại về việc doanh thu tăng cao sẽ bị truy thu thuế.

Tại Công văn số 307/CT-PC gửi các cơ quan thuế địa phương, Cục Thuế cho biết, bắt đầu từ 01/01/2026, toàn bộ hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ chuyển sang phương thức kê khai thuế thay vì phương pháp thuế khoán cũ. 

Trong giai đoạn chuyển đổi, cơ quan thuế khẳng định nguyên tắc không thanh tra, kiểm tra và không dùng số liệu doanh thu năm 2026 để điều chỉnh hay truy thu nghĩa vụ thuế của các năm trước, kể cả khi doanh thu năm 2026 tăng đột biến từ 50% trở lên so với mức đã xác định trước đó.

Tuy vậy, theo Công văn 307, nếu phát hiện hành vi che giấu doanh thu hoặc trốn thuế, cơ quan chức năng vẫn xử lý theo quy định tại Nghị định 125/2020/NĐ-CP; trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.

Chế tài hành chính gồm: phạt từ một đến ba lần số thuế trốn; xử phạt vi phạm về hóa đơn (mức tối đa 50 triệu đồng đối với cá nhân); đồng thời buộc nộp đủ số thuế thiếu, tiền chậm nộp và khoản lợi bất hợp pháp (nếu có).

Như vậy, doanh thu tháng 1/2026 tăng vọt sẽ không dùng để truy thu thuế các năm trước. Tuy nhiên, từ 1/1/2026, hộ kinh doanh phải kê khai đầy đủ, phù hợp quy định. Cụ thể:

Hộ kinh doanh có doanh thu hằng năm từ 500 triệu đồng trở xuống sẽ không phải nộp thuế GTGT, thuế TNCN từ ngày 1/1/2026 (Theo Thông tư 152/2025 của Bộ Tài chính hướng dẫn kế toán cho các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh).

Tuy nhiên, các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh vẫn phải có trách nhiệm khai thuế chính xác, trung thực, đầy đủ và nộp hồ sơ thuế đúng hạn; chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ của hồ sơ thuế theo quy định.

Cụ thể, các hộ kinh doanh phải thực hiện thông báo 1 lần mỗi năm (thường trước ngày 31/1 năm sau) để cơ quan thuế có căn cứ xác nhận hộ kinh doanh thuộc diện miễn thuế. Riêng năm 2026 thông báo 2 lần vào ngày 31/7/2026 và 31/1/2027. Trường hợp phát sinh thực tế trên 500 triệu đồng thì khai, nộp thuế từ quý phát sinh trên 500 triệu đồng.

Cũng theo Thông tư 125, hộ kinh doanh có thể sử dụng Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (mẫu số S1a-HKD) để ghi chép doanh thu, làm căn cứ kê khai, xác định hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thuộc đối tượng chịu thuế GTGT, nộp thuế TNCN theo quy định của pháp luật về thuế hay không.

Sổ này cũng để theo dõi, đối chiếu số liệu với cơ quan thuế. Nếu vượt quá ngưỡng 500 triệu đồng mà không kê khai kịp thời, hộ kinh doanh sẽ đối mặt với việc truy thu và phạt thuế ngoài ý muốn.

Với hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm, Thuế GTGT của hộ kinh doanh được tính theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu, tức doanh thu tính thuế nhân với tỷ lệ % tương ứng theo ngành nghề.

Với thuế TNCN, người nộp thuế có thể chọn một trong hai cách: (1) Tính theo tỷ lệ % trên phần doanh thu vượt 500 triệu đồng, với mức thuế suất dao động từ 0,5% đến 5% tùy lĩnh vực; hoặc (2) Tính trên thu nhập thực tế (doanh thu trừ chi phí hợp lệ) và áp dụng thuế suất 15% đối với hộ có doanh thu từ trên 500 triệu đến dưới 3 tỷ đồng/năm.

Về hóa đơn, hộ có doanh thu từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng không bắt buộc dùng hóa đơn điện tử nhưng có thể đăng ký nếu cần; trường hợp doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm thì bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định.

Ngoài ra, dịp Tết, lượng giao dịch hàng hóa lớn, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh cần lưu ý việc xuất hóa đơn đúng thời điểm nhằm tránh rủi ro, tránh bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn theo Nghị định số 310/2025/NĐ-CP.

Cụ thể, khi bán hàng hóa, cần lập hóa đơn ngay khi chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng, không phụ thuộc việc đã thu tiền hay chưa. Khi cung cấp dịch vụ, cần lập hóa đơn khi hoàn thành việc cung cấp dịch vụ, không phân biệt đã thu tiền hay chưa.

Việc lập hóa đơn sai thời điểm là hành vi vi phạm, có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn và ảnh hưởng đến chi phí được trừ khi quyết toán thuế.

Phan Trang