Đổi mới phương thức, nâng cao chất công tác Hội Luật gia từ thực tiễn cơ sở

Lấy nhu cầu của người dân làm trung tâm

Chiều 6/10, tại Thủ đô Hà Nội, Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Luật gia Việt Nam lần thứ XV, nhiệm kỳ 2026 - 2031 bước vào phiên làm việc đầu tiên. Sau khi thông qua một số nội dung quan trọng, Đại hội tiếp với trình bày tham luận của Hội luật gia các địa phương nhằm nâng cao hiệu quả, công tác hoạt động của Hội.

Theo đó, đại biểu, Luật gia Ung Thị Xuân Hương – Chủ tịch Hội Luật gia Tp.Hồ Chí Minh trình bày tham luận: "Tăng cường đổi mới công tác tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý của Hội Luật gia các cấp trên địa bàn Tp. Hồ Chí Minh".

Theo bà Hương, trong bối cảnh tổ chức bộ máy có nhiều thay đổi sau quá trình hợp nhất đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Hội Luật gia Tp.Hồ Chí Minh đã tập trung củng cố tổ chức, duy trì hoạt động ổn định và nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Trong giai đoạn 2025-2026, các cấp Hội đã tư vấn pháp luật cho 9.802 trường hợp, trợ giúp pháp lý cho 5.605 trường hợp, tập trung vào người thuộc diện chính sách, người nghèo, người già neo đơn, trẻ em, người khuyết tật và các nhóm yếu thế. Nội dung tư vấn trải rộng từ hôn nhân, lao động, bảo hiểm, cư trú, hộ tịch đến tranh chấp dân sự, đất đai, nhà ở, thừa kế và thủ tục hành chính.

Đáng chú ý, hoạt động tư vấn ngày càng được đưa đến gần người dân, thông qua phát thanh, truyền hình, đường dây nóng, khu công nghiệp, khu vực giải tỏa và các không gian sinh hoạt cộng đồng. Hội viên còn tham gia tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, hòa giải ở cơ sở, góp phần hạn chế tranh chấp kéo dài và phòng ngừa những điểm nóng từ cơ sở.

Từ thực tiễn đó, Hội Luật gia Tp.Hồ Chí Minh xác định nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục xây dựng tổ chức Hội vững mạnh, phát triển hội viên cả về số lượng và chất lượng; củng cố các Chi hội tại xã, phường, đặc khu và kiện toàn các Trung tâm Tư vấn pháp luật theo hướng hoạt động thực chất, có nhiệm vụ cụ thể.

Cùng với kiện toàn tổ chức là nâng cao chất lượng đội ngũ. Hội cần duy trì thường xuyên việc đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng tư vấn, trợ giúp pháp lý và kỹ năng công tác Hội cho cán bộ, hội viên. Việc phối hợp với Sở Tư pháp tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cần tiếp tục được phát huy, qua đó đáp ứng tốt hơn yêu cầu công tác trong tình hình mới.

Một trong những giải pháp quan trọng được Hội Luật gia Tp.Hồ Chí Minh đặt ra là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu chuyên ngành tư pháp và đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu. Chuyển đổi số không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ pháp lý thuận lợi hơn.

Trong hoạt động trợ giúp pháp lý, việc cập nhật đầy đủ thông tin vụ việc, kết quả giải quyết và chất lượng trên hệ thống giúp nâng cao tính chính xác, đồng bộ của dữ liệu, đồng thời hỗ trợ thống kê, báo cáo và đánh giá hiệu quả hoạt động.

Đối với các Trung tâm Tư vấn pháp luật, cần tiếp tục xây dựng những mô hình linh hoạt, phù hợp nhu cầu thực tế. Một số trung tâm đã bố trí ngày cố định để tư vấn miễn phí cho người dân, doanh nghiệp, tổ chức sinh hoạt chuyên đề và trao đổi nghiệp vụ cho luật gia, luật sư cộng tác viên. Những cách làm hiệu quả cần được đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng phù hợp với từng địa bàn.

Hội cũng tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật, phát huy phong trào "Mỗi luật gia là một báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật", để mỗi hội viên trở thành cầu nối đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, nhất là các đối tượng yếu thế.

Bên cạnh đó, cần tăng cường trao đổi kinh nghiệm giữa các địa phương, xây dựng diễn đàn chuyên môn để chia sẻ mô hình hay, cách làm hiệu quả. Hội Luật gia Tp.Hồ Chí Minh cũng kiến nghị Hội Luật gia Việt Nam tiếp tục tổ chức các lớp bồi dưỡng về nghiệp vụ công tác Hội, tuyên truyền, phổ biến pháp luật, tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý; qua đó nâng cao năng lực hoạt động của các cấp Hội.

Từ thực tiễn cho thấy, xây dựng tổ chức Hội vững mạnh phải gắn với kết quả cụ thể trong đời sống. Khi tổ chức được củng cố, hội viên có năng lực, công nghệ được khai thác hiệu quả và hoạt động hướng mạnh về cơ sở, vai trò của Hội trong bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân sẽ ngày càng được khẳng định.

Đưa pháp luật đến gần hơn với học sinh

Trong khi đó, Hội Luật gia tỉnh Tuyên Quang xác định đổi mới phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật trong trường học là giải pháp quan trọng để hình thành ý thức thượng tôn pháp luật, phòng ngừa vi phạm và xây dựng thế hệ công dân có trách nhiệm.

Tại tham luận, đại biểu, Luật gia Nguyễn Thị Thược - Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Tuyên Quang nhấn mạnh, phổ biến, giáo dục pháp luật trong trường học không chỉ nhằm cung cấp kiến thức pháp lý mà còn góp phần hình thành ý thức chấp hành pháp luật, kỹ năng ứng xử và trách nhiệm của học sinh đối với bản thân, gia đình và xã hội.

Đối với Tuyên Quang, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi địa phương có địa bàn rộng, nhiều xã vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, đông đồng bào dân tộc thiểu số với điều kiện tiếp cận thông tin khác nhau. Vì vậy, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng và từng địa bàn.

Những năm qua, Hội Luật gia tỉnh phối hợp với ngành Giáo dục, các cơ quan tư pháp và chính quyền địa phương triển khai nhiều hình thức tuyên truyền. Bên cạnh giáo dục pháp luật chính khóa, các hoạt động ngoại khóa như thi tìm hiểu pháp luật, sân khấu hóa, phiên tòa giả định, nói chuyện chuyên đề, cung cấp tài liệu và tuyên truyền trên nền tảng số ngày càng được chú trọng.

Nội dung được lựa chọn theo những vấn đề thiết thực với học sinh như phòng, chống ma túy, an ninh mạng, trật tự an toàn giao thông, phòng, chống mua bán người, bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và kỹ năng nhận diện, phòng tránh hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Luật gia được cử làm báo cáo viên, tuyên truyền viên trực tiếp tư vấn, giải đáp các tình huống pháp lý phát sinh trong môi trường học đường.

Từ năm 2025 đến nay, các cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh đã tổ chức gần 20.000 cuộc tuyên truyền pháp luật cho hàng triệu lượt người; 84 cuộc thi tìm hiểu pháp luật với hơn 84.000 lượt người tham gia. Riêng tại trường học, cuộc thi tìm hiểu pháp luật trực tuyến tại 28 trường THPT ở vùng đặc biệt khó khăn và khu vực biên giới thu hút hơn 16.000 lượt người tham gia với 21.000 lượt thi; các phiên tòa giả định tại hai trường THPT thu hút gần 2.000 học sinh.

Thực tiễn cho thấy, khi phương thức tuyên truyền được đổi mới, pháp luật trở nên gần gũi hơn với học sinh. Việc đặt các em vào tình huống, trực tiếp xử lý vấn đề hoặc trải nghiệm phiên tòa giả định giúp kiến thức pháp luật dễ tiếp nhận, ghi nhớ và vận dụng vào thực tế.

Hội Luật gia tỉnh Tuyên Quang xác định phổ biến, giáo dục pháp luật phải là nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị, trong đó nhà trường giữ vai trò trung tâm, Hội Luật gia và các cơ quan liên quan là lực lượng phối hợp quan trọng.

Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương, cơ quan tư pháp, Công an, Tòa án, Viện kiểm sát, Bộ đội Biên phòng và các tổ chức chính trị - xã hội cần được tăng cường, nhất là đối với những vấn đề pháp luật gắn với đặc thù địa bàn biên giới. Qua đó, học sinh không chỉ được cung cấp kiến thức mà còn được trang bị kỹ năng nhận diện nguy cơ và tự bảo vệ trước hành vi vi phạm pháp luật.

Trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh, giáo dục pháp luật cũng cần gắn với giáo dục kỹ năng số, giúp học sinh nhận diện thông tin sai sự thật, nội dung độc hại và những hành vi có thể dẫn đến vi phạm pháp luật.

Đối với địa bàn miền núi, biên giới, việc đầu tư nguồn lực cũng cần được quan tâm. Hội Luật gia tỉnh kiến nghị ưu tiên nguồn lực cho các địa bàn khó khăn, đồng thời xây dựng tài liệu tuyên truyền ngắn gọn, trực quan, phù hợp đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ từng khu vực.

Cùng với đó, cần phát huy hơn nữa vai trò của đội ngũ luật gia tại cơ sở. Người làm công tác tuyên truyền không chỉ cung cấp kiến thức pháp luật mà phải trở thành người đồng hành, giải đáp những vấn đề pháp lý gần gũi với đời sống học sinh; đồng thời được bồi dưỡng thường xuyên về kiến thức, kỹ năng truyền đạt và phương pháp tiếp cận thanh thiếu niên.

Thời gian tới, Hội Luật gia tỉnh Tuyên Quang tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật, tăng cường phối hợp với ngành Giáo dục và các cơ quan liên quan, kết hợp hiệu quả giữa tuyên truyền trực tiếp và nền tảng số.

Đưa pháp luật đến gần hơn với học sinh không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là giải pháp lâu dài để hình thành thế hệ công dân có hiểu biết pháp luật, có ý thức trách nhiệm, góp phần xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Đặng Thuỷ - Hữu Thắng - Hoàng Bích