Evergrande trước khi Chủ tịch bị tù chung thân, tập đoàn vỡ nợ: Là công ty BĐS phát triển nhanh nhất, "ôm" cả nghìn dự án

Bùng nổ nhà ở Trung Quốc bắt đầu vào cuối những năm 1990 tại các thành phố lớn, sau đó lan dần sang các khu vực đô thị nhỏ hơn như Nam Xương vào những năm 2000. Năm đó, Trung Quốc xây dựng khoảng 2 triệu căn hộ.

Vào giữa những năm 2010, hơn 7 triệu căn hộ được xây dựng mỗi năm. Bất động sản nhanh chóng trở thành “xương sống” của nền kinh tế Trung Quốc và tạo ra rất nhiều việc làm, hỗ trợ tài chính cho chính quyền địa phương. Tuy nhiên, khi nền kinh tế trở nên phụ thuộc quá nhiều vào bất động sản, chính phủ nước này thẳng tay trừng phạt các nhà phát triển nợ nần chồng chất và tuyên bố rằng “nhà là để ở, không phải để đầu cơ”.

Chỉ sau vài năm, các công ty sụp đổ dưới gánh nặng nợ nần và doanh số bán nhà sụt giảm. Người dân lúc này mới nhận ra sai lầm, trong khi tình trạng mất niềm tin sâu sắc ngày càng gia tăng đối với các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc - những người đang tìm mọi cách vực dậy ngành công nghiệp suy yếu song hiệu quả chẳng được là bao. Rắc rối lên tới đỉnh điểm khi phía tòa án lệnh cho ‘gã khổng lồ’ một thời Evergrande ngừng hoạt động và thanh lý tài sản.

Giống như ngành công nghiệp mà nó từng thống trị, Evergrande chật vật tồn tại trong 2 năm sau khi không thể thanh toán trái phiếu đáo hạn cho các nhà đầu tư. Kết quả, đợt suy thoái vốn kéo dài nhất trong lịch sử không hề có dấu hiệu giảm nhiệt đành khép lại bằng lệnh thanh lý tài sản từ tòa án Hồng Kông (Trung Quốc).

“Đây rõ ràng là tin xấu cho các chủ nợ của Evergrande”, Mat Ng, giám đốc điều hành tại Grant Thornton, một công ty dịch vụ chuyên nghiệp chuyên tái cơ cấu nói với BI. “Với quy mô của Evergrande, việc thanh lý sẽ là một quá trình đầy thách thức và khả năng hoàn vốn cho các chủ nợ có thể sẽ thấp”.

Suy thoái trong lĩnh vực bất động sản đồng nghĩa với việc bất kỳ hoạt động bán tài sản nào của Evergrande sẽ bị trả giá “rất bèo”, theo John Bringardner, người đứng đầu Debtwire, một cơ quan dữ liệu về thu nhập cố định. Chủ nợ và khách hàng của nhà phát triển kỳ cựu này chính là những nạn nhân lớn nhất. Câu chuyện dưới đây là những ví dụ điển hình.

Zhang, chuyên viên trang điểm 42 tuổi đến từ tỉnh An Huy, từng mơ ước được chuyển đến căn hộ mới cùng cha mẹ. Tuy nhiên, 2 năm sau khi trả hết khoản tiền đặt cọc cho căn hộ rộng 667 m2 trị giá 80.000 USD của Evergrande, mọi việc vẫn chưa đâu vào đâu.

“Tôi đã dùng hết tiền tiết kiệm của mình để trả tiền đặt cọc và thanh toán trước một phần cho căn hộ chưa hoàn thiện. Tôi không dám báo tin này cho bố mẹ. Nếu tôi làm vậy, họ sẽ lo phát ốm mất”, Zhang nói.

Được biết, người phụ nữ này đã làm rất nhiều công việc khác để trang trải khoản vay thế chấp cho căn hộ, từ làm móng đến trang điểm đám cưới. Giờ đây, Zhang vô cùng hối hận vì đã xem nhẹ những tin đồn tiêu cực trước đây.

“Làm sao Evergrande có thể sụp đổ cơ chứ? Tôi mất ngủ và rụng tóc rất nhiều. Tôi không có tâm trí để nghỉ ngơi”, Zhang tâm sự. “Mất tiền nhưng tôi không nhận lại được gì. Mọi người khuyên tôi nên kiềm chế cảm xúc của mình”.

Sự sụp đổ của Evergrande đến nay là lớn nhất trong cuộc khủng hoảng bất động sản Trung Quốc - một cuộc khủng hoảng dai dẳng mấy năm qua, khiến tăng trưởng kinh tế lớn thứ hai thế giới thụt lùi và hàng loạt doanh nghiệp bất động sản khác rơi vào cảnh vỡ nợ, phá sản. Quá trình thanh lý Evergrande thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới đầu tư toàn cầu, trong bối cảnh nhà đầu tư ngoại đã rút hàng tỷ USD vốn đầu tư khỏi Trung Quốc đại lục vì những lo ngại liên quan đến thay đổi chính sách.

“Cuộc khủng hoảng tài sản đang tạo ra một bầu trời u ám. Thời mà một số công ty bất động sản tặng xe Mercedes-Benz cuối năm cho nhân viên đã xa rồi”, Alex Capri , thành viên cấp cao tại Đại học Quốc gia Singapore, cho biết.

Evergrande từng là nhà phát triển bất động sản tăng trưởng nhanh nhất trong một nền kinh tế ngập tràn hứa hẹn lợi nhuận cho giới đầu tư, song giờ đây cái tên lại gắn liền với hình ảnh một trong những công ty nợ nần chồng chất nhất thế giới. Hứa Gia Ấn - nhà sáng lập, Chủ tịch tập đoàn bất động sản China Evergrande cũng vừa bị tuyên án tù chung thân - dấu chấm hết cho một cú ngã ngựa đầy cay đắng của vị tỷ phú từng giàu nhất Trung Quốc.

Trước đó vào tháng 4, Hứa Gia Ấn đã nhận tội lừa đảo và hối lộ, gần ba năm sau khi bị lực lượng công an bắt giữ. Từ vị thế một trong những nhà phát triển bất động sản lớn nhất Trung Quốc, Evergrande đã trở thành biểu tượng cho đà suy thoái kéo dài hơn 5 năm qua của thị trường bất động sản nước này - một cuộc khủng hoảng vẫn chưa thấy hồi kết.

Tòa án xác định rằng từ năm 2016 đến 2021, ông Hứa đã giả báo cáo tài chính, thổi phồng tài sản và che giấu các khoản nợ trên toàn bộ đế chế bất động sản trải rộng của mình. Ông cũng hối lộ các tổ chức tài chính để vay vốn, rút quỹ bảo hiểm và thực hiện các hành vi lừa đảo, dùng tiền cổ tức của công ty cho mục đích cá nhân.

Hành trình sụp đổ của Evergrande kéo dài nhiều năm, bắt nguồn từ mô hình tăng trưởng "nóng" dựa vào đòn bẩy nợ khổng lồ. Không ai nghĩ đến một ngày, Evergrande lại phải chịu mức phạt 8,82 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 1,31 tỷ USD) cho nhiều tội danh đến vậy, trong khi công ty con mảng bất động sản chịu mức phạt riêng là 7 tỷ Nhân dân tệ. Đây được coi là vụ gian lận kế toán lớn nhất thế giới, kéo theo rắc rối cho đơn vị kiểm toán của Evergrande khi đó là PricewaterhouseCoopers (PwC) - đơn vị đã bị Trung Quốc đại lục phạt 441 triệu Nhân dân tệ vào năm 2024.

Cơn sốt nhà đất Trung Quốc là một trong những đợt bùng nổ lớn nhất thế giới. Giai đoạn này xuất hiện vào khoảng thời gian ông Hứa Gia Ấn thành lập Evergrande năm 1996. Khi Trung Quốc trải qua quá trình đô thị hoá và là trung tâm của làn sóng di cư từ nông thôn lên thành phố, Evergrande được tạo đà trỗi dậy. Công ty không ngừng mở rộng và các nhà đầu tư nước ngoài mạnh tay rót tiền.

Thời hoàng kim, quy mô của Evergrande khiến nhiều người kinh ngạc. Trong suốt ba thập kỷ, nhà phát triển bất động sản này tác động đến nhiều thành phố và thị trấn cách xa hàng trăm km. Thành công của Evergrande còn đưa người sáng lập vào hàng ngũ những người giàu nhất thế giới.

Hiện tại, những gì còn sót lại chỉ là “xác sống” của một tập đoàn từng hùng mạnh: 1.300 dự án dang dở trải khắp hơn 280 thành phố, cùng hàng trăm nghìn người mua nhà vẫn mòn mỏi chờ đợi căn hộ. Hàng dài chủ nợ, từ các nhà thầu trong nước cho đến giới đầu tư tại London (Anh) và New York (Mỹ), vẫn chưa được thanh toán.

Có thể thấy, không có doanh nghiệp nào "quá lớn để sụp đổ" - khẩu hiệu từng dùng cho Lehman - ngân hàng đầu tư Mỹ nắm giữ tài sản 600 tỷ USD, năm 2008 phá sản do đòn bẩy quá mức trong địa ốc. Evergrande cũng vậy, từng cố tái cấu trúc nợ nước ngoài nhưng bất khả thi do nợ chồng chất, chính sách thay đổi đột ngột và thị trường địa ốc trầm lắng. Niềm tin người mua suy giảm, dư cung nhà ở, khiến doanh số sụt giảm, không thể xoay sở.

Bong bóng vỡ dẫn đến sụp đổ hàng loạt: Country Garden đối mặt thanh lý, Sunac và Kaisa vỡ nợ. Hàng triệu người dân đại lục mất tiền mua nhà dang dở, loạt nhà đầu tư thiệt hại nặng khi cổ phiếu Evergrande mất 99% giá trị. Kinh tế Trung Quốc chậm lại, giá nhà giảm liên tục dù chính phủ hỗ trợ như hạ lãi suất, nới lỏng chính sách mua nhà.

Theo: The Independent , Nikkei Asia

Vũ Anh