Hàng trăm nghìn tấn hàng của Việt Nam liên tục tràn vào Campuchia: Thuế xuất khẩu 0%, sản lượng 20 triệu tấn/năm đứng đầu ASEAN

Theo số liệu thống kê sơ bộ của Tổng cục Hải quan, trong 7 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu gần 7 triệu tấn sắt thép, đạt kim ngạch khoảng 4,5 tỷ USD, tăng cả về lượng và trị giá so với cùng kỳ năm 2025.

Diễn biến xuất khẩu cho thấy cơ cấu thị trường của ngành thép tiếp tục có sự dịch chuyển. ASEAN vẫn là khu vực tiêu thụ quan trọng, trong khi Hoa Kỳ, Ấn Độ và một số thị trường mới ghi nhận nhu cầu tích cực. Tuy nhiên, doanh nghiệp thép Việt Nam đang phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu giảm phát thải và cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế.

Hoa Kỳ hiện là một trong những thị trường xuất khẩu thép lớn nhất của Việt Nam. Trong 7 tháng, nước này nhập khoảng 913.000 tấn sắt thép từ Việt Nam, trị giá hơn 581 triệu USD, tăng 47% về lượng và 50% về trị giá so với cùng kỳ. Giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 636 USD/tấn.

Trong khi đó, Campuchia nhập khẩu hơn 900.000 tấn sắt thép Việt Nam, tương ứng kim ngạch hơn 539 triệu USD, tăng nhẹ so với cùng kỳ. Giá xuất khẩu bình quân sang thị trường này đạt khoảng 595 USD/tấn, tăng khoảng 4%.

Ấn Độ đứng ở vị trí tiếp theo với gần 413.000 tấn, trị giá hơn 420 triệu USD. 

Một yếu tố hỗ trợ xuất khẩu thép sang Campuchia là việc một số sản phẩm sắt thép của Việt Nam được hưởng thuế suất 0% theo Thỏa thuận thúc đẩy thương mại song phương giữa hai nước.

Nhìn chung, sự gia tăng xuất khẩu tại một số thị trường lớn đang giúp ngành thép duy trì kim ngạch ở mức hàng tỷ USD, trong bối cảnh nhu cầu tại một số khu vực vẫn chưa phục hồi hoàn toàn.

Dù xuất khẩu duy trì đà tăng, ngành thép Việt Nam vẫn đang trong trạng thái nhập siêu. Theo Hiệp hội Thép Việt Nam, trong 7 tháng đầu năm, Việt Nam nhập khẩu hơn 9 triệu tấn sắt thép, với tổng trị giá khoảng 6,6 tỷ USD.

Như vậy, lượng thép nhập khẩu cao hơn xuất khẩu khoảng 2 triệu tấn, trong khi cán cân thương mại hàng hóa ngành thép thâm hụt khoảng 2,1 tỷ USD.

Khoảng cách này cho thấy sản xuất trong nước vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn thép và nguyên liệu nhập khẩu. Đồng thời, tăng trưởng xuất khẩu chưa đồng nghĩa với việc ngành thép đã cải thiện hoàn toàn cán cân thương mại.

Trong nửa cuối năm, triển vọng xuất khẩu được dự báo tiếp tục phụ thuộc lớn vào diễn biến nhu cầu toàn cầu và chính sách thương mại của các thị trường lớn.

Năm 2026 được đánh giá là giai đoạn các biện pháp phòng vệ thương mại trên thế giới trở nên phức tạp hơn. Tình trạng dư thừa công suất thép toàn cầu đang thúc đẩy nhiều quốc gia tăng cường các biện pháp bảo hộ nhằm bảo vệ sản xuất trong nước.

Tại Hoa Kỳ, thép nhập khẩu đang chịu sức ép từ các chính sách thuế quan theo Mục 232 của Đạo luật Thương mại, với mức thuế có thể lên tới 50% đối với một số sản phẩm. Cùng với đó, nhiều vụ việc phòng vệ thương mại tiếp tục được khởi xướng đối với sản phẩm thép Việt Nam.

Một thách thức khác đến từ các yêu cầu về môi trường. Các thị trường lớn ngày càng siết tiêu chuẩn phát triển bền vững, giảm phát thải khí nhà kính và áp dụng các cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới.

Đáng chú ý là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, buộc các nhà sản xuất thép phải quan tâm nhiều hơn đến lượng phát thải trong toàn bộ quá trình sản xuất. Đây là sức ép đáng kể đối với doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh ngành vẫn còn phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và cần thêm thời gian để chuyển đổi công nghệ theo hướng phát thải thấp.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, xung đột địa chính trị kéo dài và cạnh tranh thương mại gia tăng, việc duy trì đà tăng xuất khẩu trong 7 tháng đầu năm là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, khả năng tăng trưởng trong những tháng cuối năm sẽ phụ thuộc không chỉ vào nhu cầu thị trường mà còn vào năng lực thích ứng của doanh nghiệp trước các hàng rào thương mại và tiêu chuẩn carbon ngày càng khắt khe.

Khánh Vy