Hơn 81% hộ kinh doanh giảm doanh thu, chuyên gia VCCI nhấn mạnh: Không nên coi đây là nhóm ‘yếu thế’ cần hỗ trợ, mà phải tạo động lực tăng trưởng

Hộ kinh doanh và bài toán tăng trưởng

Tại hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng” sáng 21/8, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI chia sẻ, hộ kinh doanh là khu vực kinh tế đặc biệt quan trọng, đang sử dụng khoảng 10 triệu lao động. Khảo sát mới nhất của VCCI cho thấy, 96,7% hộ được hỏi khẳng định nguồn thu từ hộ kinh doanh là nguồn thu nhập chính của gia đình. Khu vực này đồng thời là kênh phân phối hiệu quả của doanh nghiệp, tập đoàn, vươn từ thành thị đến nông thôn, vùng sâu, vùng xa.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, hộ kinh doanh có thể được coi là “hệ thống dẫn máu” của nền kinh tế. Khi khu vực này gặp khó khăn, doanh thu bán lẻ của nhiều doanh nghiệp lớn cũng bị ảnh hưởng. Trong bối cảnh năm 2026 đặt yêu cầu thúc đẩy tiêu dùng và bán lẻ, vai trò của hộ kinh doanh càng rõ nét.

Tuy nhiên, khảo sát của VCCI thực hiện trong tháng 4/2026 với hơn 1.100 hộ kinh doanh tại các tỉnh, thành phố cho thấy sức khỏe của khu vực này đang gặp nhiều thách thức.

Có tới 81,5% hộ kinh doanh cho biết doanh thu giảm. 60,8% dự kiến duy trì quy mô hiện tại, khoảng 33% có ý định thu hẹp và chỉ 1,8% dự kiến mở rộng hoạt động.

Theo đại diện VCCI, những con số này phản ánh rõ những khó khăn mà khu vực hộ kinh doanh đang phải đối mặt. Một mặt, sức mua thị trường trong nước chưa thực sự mạnh; mặt khác, cạnh tranh trong lĩnh vực bán lẻ ngày càng gay gắt khi các kênh phân phối hiện đại, thương mại điện tử và hàng nhập khẩu cùng tham gia thị trường.

Bên cạnh các yếu tố thị trường, quá trình thay đổi phương thức quản lý cũng tác động đến hoạt động của hộ kinh doanh.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng năm 2026 đánh dấu bước chuyển mạnh sang quản lý công khai, minh bạch hơn, với việc đẩy mạnh hóa đơn điện tử và kết nối dữ liệu. Thay đổi này cần thiết để tạo môi trường kinh doanh công bằng, nhưng cũng buộc hộ kinh doanh thích ứng với cách thức hoạt động mới. Cùng với đó, các chiến dịch chống hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc và chấn chỉnh kinh doanh, sử dụng vỉa hè cũng tác động trực tiếp đến một bộ phận hộ kinh doanh.

Không nên coi hộ kinh doanh là nhóm "yếu thế"

Theo ông Đậu Anh Tuấn, khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ có những điểm mạnh riêng, có khả năng thích ứng và đóng góp lớn cho nền kinh tế. Vì vậy, chính sách không nên chỉ dừng ở việc hỗ trợ, mà cần tạo ra động lực để khu vực này lớn lên.

Từ góc nhìn của VCCI, một trong những thay đổi quan trọng trong thời gian tới là hộ kinh doanh phải chuyển mình theo hướng công khai, minh bạch và tuân thủ pháp luật.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng những hộ kinh doanh hoạt động minh bạch, tuân thủ tốt sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận các chính sách thuận lợi hơn.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu xây dựng một môi trường kinh doanh công bằng, trong đó hộ kinh doanh không bị nhìn nhận đơn thuần như một đối tượng cần quản lý, mà được coi là một thành phần quan trọng của nền kinh tế.

“Câu chuyện đặt ra hiện nay không còn chỉ là Nhà nước hỗ trợ hộ kinh doanh bao nhiêu, mà quan trọng hơn là chính sách đã đúng, đủ và kịp thời hay chưa; còn những rào cản nào khiến hộ kinh doanh chưa thể mở rộng quy mô”, ông Tuấn nói.

Dù còn nhiều khó khăn, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng chính sách dành cho hộ kinh doanh đang chuyển biến tích cực, đặc biệt về thuế. Ngưỡng doanh thu miễn thuế hiện đã được nâng lên 1 tỷ đồng/năm; Chính phủ cũng trình Quốc hội giảm 30% thuế thu nhập cá nhân giai đoạn 2026-2027 với hộ, cá nhân kinh doanh doanh thu không quá 10 tỷ đồng/năm.

Đồng thời, hộ kinh doanh trong nhóm này được mở rộng lựa chọn phương pháp tính thuế theo doanh thu, qua đó đơn giản hóa thủ tục, giảm áp lực về hóa đơn, chứng từ và rủi ro trong kê khai, thanh tra, kiểm tra. Theo ông Tuấn, những thay đổi này cho thấy chính sách đang phản ứng nhanh hơn với thực tế kinh doanh.

Triết lý hỗ trợ hộ kinh doanh cũng đang thay đổi, từ cách tiếp cận coi đây là một nhóm yếu thế cần hỗ trợ sang tạo điều kiện để khu vực này phát huy lợi thế và phát triển.

Phan Trang