Khai mở sức mạnh văn hoá Việt Nam - Bài 1: Sứ mệnh đi trước “soi đường”

Công nghiệp văn hóa - điểm nhấn mới của Nghị quyết 80

Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị (khóa XIII) ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Nhìn lại thời điểm ban hành văn kiện này, có thể thấy đây là một quyết định mang tính chiến lược, được đặt ra ngay trước khi Đại hội XIV của Đảng diễn ra, nhằm tạo nền tảng tư tưởng, giá trị và định hướng phát triển cho giai đoạn mới của đất nước.

Sau thành công của Đại hội XIV, ý nghĩa của Nghị quyết 80 càng được nhìn nhận rõ nét hơn. Văn hóa không còn được coi là lĩnh vực bổ trợ mà được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, yếu tố định hình chất lượng phát triển và sức bền quốc gia trong tiến trình đi lên.

Trao đổi với Người Đưa Tin , PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ – Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Trưởng Ban Lý luận phê bình văn học, nghệ thuật cho rằng trong chặng đường phát triển mới của đất nước, vai trò của văn hóa càng trở nên có ý nghĩa chiến lược.

"Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 1946 rằng 'văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi'.

Bước vào thời kỳ mới, bên cạnh các nghị quyết về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế tư nhân, giáo dục – đào tạo…, Nghị quyết về văn hóa chính là nghị quyết mang 'sứ mệnh soi đường', định hướng cho tâm thế, cốt cách và bản lĩnh của con người Việt Nam", vị PGS nói.

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ cho rằng, Nghị quyết 80 đã tích hợp một cách hệ thống những nội dung cốt lõi của các nghị quyết về văn hóa trước đây, đồng thời khẳng định rõ quan điểm xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phù hợp với yêu cầu phát triển của thời đại mới.

Không chỉ kế thừa, Nghị quyết còn mở ra những hướng tiếp cận mới, xác định văn hóa phải trở thành nguồn sức mạnh nội sinh, vừa là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội vừa là lực đẩy quan trọng đưa đất nước bước vào chặng đường phát triển tiếp theo.

"Việt Nam đang kế thừa một kho tàng di sản văn hóa đồ sộ của cha ông qua các thời kỳ dựng nước và giữ nước. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế, nguy cơ tác động, xói mòn bản sắc dân tộc cũng ngày càng rõ nét", PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ cho hay.

Trước thực tế đó, Nghị quyết 80 khẳng định phát triển văn hóa trong giai đoạn mới phải dựa vững chắc trên hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa Việt Nam, hệ giá trị gia đình và con người Việt Nam, những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc riêng của dân tộc.

Đồng thời, văn hóa Việt Nam cần hội tụ các phẩm chất tiến bộ của thời đại như dân chủ, nhân văn, khoa học và đổi mới sáng tạo.

Một điểm mới nổi bật của Nghị quyết, theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ là việc xác định rõ vai trò của các ngành công nghiệp văn hóa đây là một bước phát triển quan trọng so với các Nghị quyết trước đây.

Ông cho rằng, công nghiệp văn hóa được xây dựng trên nền tảng văn hóa dân tộc, vừa là nguồn lực tinh thần, vừa tạo ra giá trị vật chất, góp phần làm giàu cho đất nước, cho trí tuệ, tâm hồn và đời sống của người Việt Nam.

"Đó là sự kết hợp hài hòa giữa tính lãng mạn và tính hiện thực, giữa giá trị tinh thần và hiệu quả kinh tế", PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ nhấn mạnh.

Lấy con người làm trọng tâm phát triển văn hóa

Đồng tình với các quan điểm nêu trên, PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) cho rằng, để Nghị quyết 80 thực sự đi vào cuộc sống, cần triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp, với quyết tâm chính trị rõ ràng và cách tiếp cận toàn diện.

Theo bà, trước hết, các cấp, các ngành và toàn xã hội phải có nhận thức đầy đủ, sâu sắc hơn về vị trí, vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước.

"Phát triển văn hóa không thể xem là nhiệm vụ ngắn hạn hay mang tính phong trào, mà phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài, hiện diện trong mọi chiến lược và quyết sách phát triển", PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà nhấn mạnh.

Bên cạnh việc nâng cao nhận thức, theo bà, một yêu cầu cấp thiết là tập trung tháo gỡ các rào cản về thể chế. Điều này đòi hỏi phải rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo hành lang pháp lý thông thoáng, minh bạch để các hoạt động văn hóa phát triển lành mạnh và sáng tạo.

Cùng với đó, việc hoàn thiện cơ chế xã hội hóa, đẩy mạnh hợp tác công – tư cũng như đầu tư có trọng tâm, trọng điểm sẽ góp phần phát huy hiệu quả các nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa.

Đặc biệt, PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà cho rằng đầu tư cho con người và nguồn nhân lực văn hóa cần được xác định là nhiệm vụ then chốt.

"Giáo dục toàn diện đức – trí – thể – mỹ trong gia đình, nhà trường, cộng đồng và cả không gian mạng có ý nghĩa quyết định trong việc hình thành những con người Việt Nam có bản lĩnh, tự tin, biết tiếp nhận tinh hoa văn hóa nhân loại mà không đánh mất các giá trị cốt lõi của mình", bà nói.

Song song với đó là các chính sách trọng dụng nhân tài, tạo môi trường thuận lợi để đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ yên tâm sáng tạo và cống hiến lâu dài.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, theo PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà, Nghị quyết 80 cũng đã đặt ra yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, qua đó mở rộng không gian sáng tạo, đổi mới phương thức tiếp cận công chúng và lan tỏa mạnh mẽ hơn các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Có thể khẳng định, Nghị quyết 80-NQ/TW ra đời đúng thời điểm, thể hiện rõ sự đổi mới trong tư duy và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực văn hóa.

Việc Đảng và Nhà nước quyết định lấy ngày 24/11 hằng năm – Ngày Văn hóa Việt Nam là ngày nghỉ hưởng nguyên lương cũng cho thấy sự quan tâm thiết thực, nhằm tạo điều kiện để người dân được thụ hưởng, tham gia và sáng tạo văn hóa một cách thực chất.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà, sự đồng thuận và hưởng ứng tích cực của xã hội chính là nền tảng quan trọng để Nghị quyết sớm đi vào cuộc sống.

Với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, Nghị quyết 80 được kỳ vọng sẽ trở thành động lực mạnh mẽ, đưa văn hóa Việt Nam phát triển xứng tầm, góp phần xây dựng con người Việt Nam toàn diện và một xã hội Việt Nam nhân văn, hiện đại, giàu bản sắc trong kỷ nguyên mới.

(Còn nữa)