Kỳ vọng những “mạch nối” nhiệm kỳ - Bài 2: Đòi hỏi mới với người được trao quyền

Từ câu hỏi chiến lược của Thủ đô đến bài toán của cả nước

Cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp không chỉ đặt ra yêu cầu về cơ cấu hay số lượng đại biểu, mà trực tiếp đặt ra câu hỏi cốt lõi: Ai đủ năng lực để gánh vác những mục tiêu chiến lược đang triển khai dở dang của đất nước?

Còn nhớ, tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Tp.Hà Nội lần thứ 18, nhiệm kỳ 2025-2030, Tổng Bí thư Tô Lâm có đặt 2 câu hỏi chiến lược cho cả nhiệm kỳ.

Một là, Hà Nội sẽ định hình bản sắc và mô hình phát triển ra sao để vừa giữ hồn Thăng Long, vừa vươn lên thành đại đô thị sáng tạo, xanh, thông minh, kết nối toàn cầu, tương xứng tầm một Thủ đô của nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045?

Hai là, Đảng bộ Hà Nội sẽ nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu thế nào để biến mục tiêu, quyết sách thành kết quả, để nhân dân cùng tham gia và thụ hưởng thành quả phát triển?

Những câu hỏi ấy được đặt ra trong bối cảnh Thủ đô đang đối mặt với hàng loạt thách thức đô thị tích lũy: chung cư cũ xuống cấp, ùn tắc kéo dài, ô nhiễm không khí, ngập úng và quá tải hạ tầng nội đô.

Nhìn từ Hà Nội với những bài toán đô thị tồn tại nhiều năm, có thể thấy bức tranh rộng hơn của cả nước khi không ít chương trình, dự án và chính sách lớn đang được chuyển tiếp qua nhiều nhiệm kỳ nhưng kết quả vẫn chưa đi đến điểm cuối.

Từ các dự án hạ tầng chậm tiến độ, quy hoạch treo kéo dài, đến những công trình sử dụng vốn ngân sách chưa phát huy hiệu quả, tất cả đang trở thành phép thử đối với năng lực theo đuổi mục tiêu đến cùng của nhiệm kỳ mới.

Theo báo cáo tổng hợp của Bộ Xây dựng, hiện cả nước có khoảng 2.991 dự án đất đai gặp khó khăn, vướng mắc, chiếm hơn 80% tổng số dự án, với quy mô nguồn lực khoảng 2,4 triệu tỷ đồng.

Đến nay, có khoảng 926 dự án đã được tháo gỡ, số còn lại đang được phân loại để xử lý theo thẩm quyền. Trong đó, 248 dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội đang được xây dựng nghị quyết để tháo gỡ; 278 dự án thuộc thẩm quyền Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành sẽ tiếp tục được tập trung xử lý trong năm 2026; 114 dự án thuộc thẩm quyền địa phương sẽ do các địa phương chủ động tháo gỡ theo hướng dẫn. Ngoài ra, còn khoảng 80 dự án BT đang được Chính phủ trình Quốc hội ban hành nghị quyết để xử lý dứt điểm.

Những con số này không chỉ phản ánh sự lãng phí nguồn lực, mà còn cho thấy bài toán theo đuổi mục tiêu đến cùng qua các nhiệm kỳ vẫn chưa được giải quyết căn cơ.

Ở bình diện rộng hơn, Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội XIV của Đảng đã chỉ rõ các yếu kém trong việc thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII.

Theo đó, một số luật, cơ chế, chính sách, quy định và thủ tục hành chính còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu đồng bộ, gây cản trở đối với sự phát triển; tăng trưởng kinh tế vẫn dưới mức tiềm năng.

Ô nhiễm môi trường chưa được kiểm soát hiệu quả, có mặt còn trầm trọng hơn, nhất là môi trường ở các đô thị lớn, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các làng nghề. Việc quản lý, sử dụng tài nguyên, khoáng sản, nhất là đất đai và nguồn nước hiệu quả chưa cao.

Công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức lớn. Việc tiếp nhận và giải quyết kiến nghị của người dân và doanh nghiệp tại một số bộ, ngành, chính quyền địa phương còn chậm, chưa thỏa đáng, gây nên những bức xúc kéo dài.

Thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo chưa đồng bộ, thiếu tính hệ thống, còn nhiều bất cập. Việc thực hiện xã hội hóa trong giáo dục và đào tạo có biểu hiện sai lệch. Chất lượng giáo dục và đào tạo, nhất là giáo dục phẩm chất, nhân cách, nghề nghiệp, giáo dục đại học chậm được cải thiện…

Báo cáo nêu rõ, nguyên nhân chủ quan vẫn là chủ yếu. Đó là do nhận thức, năng lực lãnh đạo, quản lý, điều hành của một số cấp uỷ, chính quyền và lãnh đạo một số cơ quan, tổ chức, người đứng đầu còn hạn chế; nhiều yếu kém, bất cập tồn đọng, tích tụ từ trước chưa được xử lý triệt để, gây hệ lụy kéo dài. Hệ thống thể chế phát triển chưa đồng bộ, trở thành "điểm nghẽn của điểm nghẽn".

Một bộ phận cán bộ chưa thực sự ngang tầm với nhiệm vụ. Năng lực dự báo tình hình, tư duy và tầm nhìn chiến lược còn hạn chế; "tư duy nhiệm kỳ", "lợi ích nhóm" chưa được khắc phục triệt để; chưa phát huy hiệu quả vai trò giám sát của nhân dân.

"Đây là những vấn đề cần tập trung khắc phục, sớm giải quyết dứt điểm để tạo nền tảng, điều kiện cho công cuộc xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới", báo cáo nêu rõ.

Từ nghị quyết đến hành động - thước đo của nhiệm kỳ mới

Thời gian qua, Bộ Chính trị đã ban hành liên tiếp nhiều nghị quyết lớn nhằm tháo gỡ các nút thắt mang tính căn cơ để phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

Điểm đáng chú ý là 9 nghị quyết lớn được ban hành liên tiếp trải rộng từ khoa học - công nghệ, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế Nhà nước, an ninh năng lượng, giáo dục, y tế, văn hóa cho đến đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, cho thấy nỗ lực rõ ràng của Đảng và Nhà nước trong việc chuyển tư duy chiến lược thành hành động cụ thể.

Theo đó, Nghị quyết 57 đặt trọng tâm vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhằm hình thành nền kinh tế tri thức và giảm phụ thuộc vào mô hình tăng trưởng truyền thống dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ.

Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế mở rộng không gian phát triển và gắn kết sâu hơn nền kinh tế Việt Nam với chuỗi giá trị toàn cầu. Nghị quyết 66 tập trung hoàn thiện thể chế, coi đây là điều kiện quyết định để nâng cao tính minh bạch, hiệu lực và khả năng thực thi chính sách.

Nghị quyết 68 hướng tới khơi thông động lực của khu vực kinh tế tư nhân, trong khi Nghị quyết 79 xác định vai trò tiên phong, dẫn dắt của khu vực kinh tế Nhà nước đối với tăng trưởng bền vững.

Bên cạnh đó, các Nghị quyết 70, 71, 72 và 80 tạo thành một nhóm chính sách nền tảng cho phát triển dài hạn, bao gồm an ninh năng lượng, phát triển nguồn nhân lực, bảo đảm sức khỏe cộng đồng và xây dựng sức mạnh mềm văn hóa quốc gia.

Có thể thấy, các nghị quyết lớn không tồn tại rời rạc mà được thiết kế theo một logic tổng thể - từ thể chế, động lực kinh tế cho tới con người và văn hoá. Đây chính là khung chiến lược cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở số lượng nghị quyết được ban hành, mà ở khả năng đưa các nghị quyết đó vào đời sống. Thực tiễn cho thấy, không ít chủ trương đúng đắn từng rơi vào tình trạng triển khai chậm, thiếu sản phẩm cụ thể hoặc bị đứt gãy khi chuyển sang nhiệm kỳ mới.

TS. Cấn Văn Lực - chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia cho rằng, thời gian qua, việc ban hành hàng loạt nghị quyết quan trọng bao trùm toàn diện các lĩnh vực đời sống, kinh tế - xã hội sẽ tác động trực tiếp tới môi trường đầu tư, kinh doanh. Tuy nhiên, thách thức then chốt nằm ở khâu tổ chức thực hiện.

"Nếu hệ thống pháp luật không tiếp tục được hoàn thiện, nếu năng lực điều hành không được nâng cao và các điểm nghẽn thể chế không được tháo gỡ thực chất, các chủ trương lớn khó có thể chuyển hóa thành động lực tăng trưởng hiện hữu", ông Lực nói.

Trong bối cảnh đó, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp không chỉ là sự kiện nhân sự, mà còn là thời điểm xác lập yêu cầu mới đối với những người được trao quyền - phải đủ năng lực theo đuổi đến cùng những chương trình lớn đã được khởi động, không để các quyết sách chiến lược bị treo lại giữa chừng qua mỗi vòng chuyển tiếp nhiệm kỳ.

Nhấn mạnh về công tác bầu cử nhiệm kỳ mới, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn - Chủ tịch Hội đồng Bầu cử Quốc gia nhấn mạnh rằng, cần tăng cường đại biểu có chuyên môn sâu về kinh tế số, chuyển đổi số, quản trị công hiện đại, pháp luật, tài chính, ngân sách… Chú trọng đại biểu trẻ, đại biểu nữ, đại biểu dân tộc thiểu số, bảo đảm cơ cấu hợp lý nhưng không hạ thấp tiêu chuẩn.

Còn bà Tạ Thị Yên - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, Phó Chánh Văn phòng thường trực Văn phòng Hội đồng bầu cử Quốc gia cho biết, ngay từ đầu, Hội đồng Bầu cử Quốc gia đã xác định trọng tâm xuyên suốt của cuộc bầu cử là chất lượng đại biểu.

Việc sàng lọc, lựa chọn, giới thiệu người ứng cử phải được tiến hành kỹ lưỡng, chặt chẽ, thận trọng, bảo đảm đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định, nhằm lựa chọn được những người thực sự tiêu biểu, có uy tín, năng lực và tinh thần trách nhiệm cao trước nhân dân.

Theo bà Yên, kỳ họp đầu tiên sau bầu cử sẽ tập trung chủ yếu vào công tác nhân sự chủ chốt của nhiệm kỳ mới. Việc sớm triệu tập kỳ họp thứ nhất của Quốc hội và HĐND khóa mới nhằm sớm kiện toàn nhân sự cấp cao của bộ máy Nhà nước, nhân sự lãnh đạo tại các địa phương.

Qua đó nhanh chóng ổn định tổ chức, bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành thông suốt và triển khai kịp thời các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội ngay từ đầu nhiệm kỳ.

(Còn nữa)