Lộ diện quốc gia Đông Nam Á có giá điện đứng top thế giới: Đang tăng mạnh nhập khẩu pin năng lượng mặt trời từ Trung Quốc, nhu cầu lắp đặt tăng gấp 2,5 lần

Giá điện tăng mạnh trong những tháng gần đây đang thúc đẩy người dân Philippines đầu tư vào các hệ thống điện mặt trời mái nhà nhằm giảm chi phí sinh hoạt. Xu hướng này đã đưa Philippines trở thành thị trường nhập khẩu tấm pin năng lượng mặt trời lớn nhất thế giới trong giai đoạn gần đây, bất chấp tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc suy giảm.

Theo dữ liệu thương mại từ Trung Quốc – quốc gia chiếm phần lớn nguồn cung tấm pin mặt trời toàn cầu – Philippines đã nhập khẩu khoảng 407 triệu USD tấm pin năng lượng mặt trời trong ba tháng tính đến hết tháng 5, tăng 145% so với cùng kỳ năm ngoái. Ngay cả khi xuất khẩu tấm pin của Trung Quốc giảm 13% trong tháng 5 sau khi nước này bãi bỏ chính sách hoàn thuế, lượng xuất khẩu sang Philippines vẫn tăng gần 33%.

Động lực chính của làn sóng đầu tư này là giá điện liên tục leo thang. Công ty phân phối điện lớn nhất Philippines, Meralco, đã tăng giá điện khoảng 10% kể từ khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang sau xung đột tại Iran. Hiện nay, một hộ gia đình trung bình tại Philippines tiêu thụ khoảng 200 kWh điện mỗi tháng phải dành khoảng 12% thu nhập hàng tháng để chi trả tiền điện.

Philippines hiện là một trong số ít quốc gia Đông Nam Á gần như không áp dụng trợ cấp điện và có mức giá điện sinh hoạt cao nhất khu vực. Chỉ Singapore có mức giá tương đương, song sức mua bình quân đầu người của quốc đảo này cao gấp gần 13 lần so với Philippines.

Trước áp lực chi phí điện ngày càng lớn, nhiều hộ gia đình đã quyết định đầu tư hệ thống điện mặt trời dù chi phí ban đầu vẫn ở mức cao. Adrian Sabatera, một kỹ sư phần mềm 39 tuổi tại Manila, cho biết anh đã cân nhắc lắp đặt điện mặt trời trong nhiều năm nhưng trước đây chi phí quá đắt đỏ. Khi giá thiết bị giảm trong khi giá điện tiếp tục tăng, anh quyết định đầu tư hệ thống trị giá khoảng 570.000 peso (tương đương 9.300 USD) cho ngôi nhà nơi bốn người cùng sinh sống.

"Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu cuối cùng có tới một phần ba tầng lớp trung lưu chuyển sang sử dụng điện mặt trời," Sabatera nhận định.

Nhu cầu tăng mạnh cũng được ghi nhận tại các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ lắp đặt. Philergy German Solar, công ty có trụ sở tại Manila, cho biết số lượng yêu cầu từ khách hàng trong 5 tháng đầu năm nay cao gấp 2,5 lần cùng kỳ năm trước. Có thời điểm doanh nghiệp này nhận tới 3.000 yêu cầu tư vấn mỗi ngày.

Theo Giám đốc điều hành Jochen Staudter, khách hàng hiện đưa ra quyết định đầu tư nhanh hơn đáng kể so với trước đây và nhu cầu được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong bối cảnh giá điện duy trì ở mức cao.

Theo phân tích của Ember, công suất điện mặt trời phân tán tại Philippines có thể tăng gần gấp ba lần trong vòng hai năm tới, đạt khoảng 3.500 MW, tương đương quy mô các dự án điện mặt trời quy mô lớn hiện có của quốc gia này. Đồng thời, thời gian hoàn vốn cũng được rút ngắn từ khoảng 4 năm xuống còn 3,1 năm nhờ chi phí thiết bị giảm và giá điện tăng.

Tuy nhiên, năng lượng mặt trời hiện vẫn chỉ đóng góp chưa đến 4% tổng sản lượng điện tiêu thụ của Philippines, theo số liệu chính phủ.

Bên cạnh giá điện tăng, đồng peso suy yếu cũng làm gia tăng chi phí phát điện do Philippines phụ thuộc lớn vào than đá và khí đốt nhập khẩu. Điều này góp phần đẩy lạm phát lên mức cao nhất trong nhiều năm và gây áp lực lên tăng trưởng kinh tế.

Doanh nhân Jason Porciuncula tại Manila là một trong những người sớm hưởng lợi từ xu hướng này. Sau khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời công suất 12 kW kết hợp pin lưu trữ từ tháng 1, hóa đơn tiền điện hàng tháng của ông trong tháng 5 – thời điểm giá điện đạt mức kỷ lục – chỉ còn khoảng một phần năm so với mức 21.000 peso của mùa hè năm ngoái.

Tuy nhiên, thị trường vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Theo bà Brenda Valerio, Giám đốc New Energy Nexus tại Philippines, tốc độ lắp đặt chưa theo kịp nhu cầu do tình trạng tích trữ linh kiện, biến động giá thiết bị và quy trình kiểm định chất lượng còn hạn chế.

Chính phủ Philippines hiện triển khai chương trình cho vay lắp đặt điện mặt trời với hạn mức tối đa 500.000 peso và lãi suất ưu đãi 5%, thấp hơn mặt bằng thị trường. Tuy nhiên, chương trình này chưa áp dụng đối với người lao động trong khu vực tư nhân.

Ngoài ra, chi phí đầu tư ban đầu vẫn là rào cản lớn. Một hệ thống điện mặt trời mái nhà thường có giá cao hơn mức thu nhập trung bình hằng năm của một hộ gia đình Philippines, hiện khoảng 353.200 peso.

Theo ông Alnie Demoral, nhà phân tích của Ember, tiềm năng phát triển điện mặt trời tại Philippines là rất lớn, song chi phí đầu tư ban đầu vẫn vượt quá khả năng tài chính của nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp, bất chấp thời gian hoàn vốn đang ngày càng được rút ngắn.

Như Quỳnh