Loại hạt từng bị bỏ mặc cho thối rữa bất ngờ trở thành mỏ vàng cho nông dân châu Phi: Sản lượng 250.000 tấn mỗi năm, Việt Nam đang xuất khẩu đứng đầu thế giới

Trong nhiều thập kỷ, nông dân trồng điều tại Ghana chủ yếu thu hoạch hạt để bán, trong khi phần quả mọng nước thường bị bỏ lại dưới tán cây và nhanh chóng hư hỏng. Giờ đây, các nhà nghiên cứu, nông dân và cơ quan quản lý đang tìm cách biến phần sản phẩm từng bị xem là phế phẩm này thành nguồn nguyên liệu cho ngành chế biến thực phẩm và đồ uống.

Ghana là một trong những nước sản xuất điều lớn tại châu Phi, với sản lượng hạt điều thô khoảng 250.000 tấn mỗi năm. Tuy nhiên, cây điều tạo ra lượng quả lớn hơn đáng kể so với lượng hạt được thu hoạch. Phần quả điều hầu như chưa được đưa vào chuỗi giá trị thương mại do thiếu người mua, cơ sở chế biến và hệ thống thu gom phù hợp.

Cơ hội này được chú ý rõ hơn thông qua dự án MA-CASH, một sáng kiến nghiên cứu do Viện Nghiên cứu Thực phẩm thuộc Hội đồng Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Ghana (CSIR) triển khai.

Francisca Aba Ansah, nhà khoa học về công nghệ sau thu hoạch và trưởng dự án, cho biết nhóm nghiên cứu bắt đầu bằng việc đánh giá lượng quả điều bị bỏ phí tại các vùng sản xuất cũng như khả năng chế biến loại quả này.

Từ quá trình nghiên cứu và hợp tác với cộng đồng nông dân, nhóm đã phát triển nhiều sản phẩm như nước ép, hỗn hợp nước ép, xúc xích, bánh mì và một số thực phẩm khác từ quả điều.

Tuy nhiên, việc đưa quả điều vào sản xuất thương mại không đơn giản. Một trong những trở ngại là hàm lượng tannin cao, có thể ảnh hưởng đến hương vị cũng như khả năng được người tiêu dùng chấp nhận. Các nhà nghiên cứu phải tìm phương pháp làm giảm tannin và hạn chế tác động kháng dinh dưỡng của loại quả này.

Vấn đề lớn khác nằm ở thời gian bảo quản. Quả điều tươi có thể hư hỏng chỉ trong vòng 24 giờ sau khi thu hoạch, khiến việc vận chuyển từ các trang trại đến cơ sở chế biến trở nên khó khăn.

Theo Ansah, nhóm nghiên cứu đã phát triển công nghệ giúp kéo dài thời gian bảo quản lên khoảng 6 ngày trước khi vận chuyển. Khi tới cơ sở chế biến, quả có thể tiếp tục được bảo quản lạnh để sử dụng trong quá trình sản xuất.

Nếu được áp dụng trên quy mô lớn, công nghệ này có thể giúp hình thành hệ thống thu gom và chế biến quả điều tại các cộng đồng nông nghiệp, thay vì để phần lớn sản lượng bị bỏ phí ngay tại vườn.

Một số nông dân cũng đã bắt đầu tự tìm cách khai thác giá trị của quả điều.

Samuel Nortey Adumoah đã thử chế biến quả điều thành pito, một loại đồ uống truyền thống của Ghana, bên cạnh rượu vang và một số loại đồ uống khác. Trước đây, ông cũng coi quả điều đơn thuần là sản phẩm phụ của quá trình thu hoạch hạt.

Theo Adumoah, đồ uống từ quả điều có tiềm năng thương mại và cần thêm vốn đầu tư để phát triển thành ngành sản xuất quy mô lớn.

Tại vùng Bono, tổ chức Cashew Watch Ghana đang hỗ trợ nông dân tìm hiểu các phương thức gia tăng giá trị từ cây điều. Raphael Godlove Ahenu, Điều phối viên quốc gia của tổ chức, cho biết trong hai năm qua, nông dân đã được tập hợp thành các nhóm và hướng dẫn cách chế biến quả điều thành nước ép cùng một số sản phẩm khác.

Chính phủ Ghana đang xem xét việc khai thác quả điều trong bối cảnh nước này muốn đa dạng hóa nguồn thu nhập từ nông nghiệp và thúc đẩy chế biến nông sản trong nước.

Andrews Osei Okrah, Giám đốc điều hành Cơ quan Phát triển Cây trồng lâu năm Ghana, cho rằng quả điều đang dần được nhìn nhận không chỉ như một sản phẩm phụ mà còn là nguồn tài nguyên có thể góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa nông nghiệp, tạo việc làm và cải thiện thu nhập tại khu vực nông thôn.

Với nông dân Ghana, giá trị của một vụ điều từ lâu được tính chủ yếu dựa trên số hạt thu hoạch được. Việc tận dụng phần quả từng bị bỏ lại có thể mở ra một hướng đi khác, nhưng để biến tiềm năng thành một ngành kinh tế thực sự, Ghana vẫn cần giải quyết đồng thời bài toán vốn, công nghệ, logistics và thị trường.

Như Quỳnh