"Mỏ vàng" bị bỏ quên của Việt Nam mới khai thác 0,1%: Thua xa Hàn Quốc 21%, Malaysia 14% nhưng có thể bùng nổ gấp 100 lần

Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, nhu cầu về nguồn vốn trung và dài hạn ổn định ngày càng trở nên cấp thiết. Vì vậy, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được định vị là kênh dẫn vốn quan trọng, góp phần hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, đồng thời nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Dù đã trải qua nhiều biến động, thị trường này bước đầu hình thành nền tảng nhất định. Tuy nhiên, để phát huy đúng vai trò, cần chuyển từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng phát triển.

Tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026 do FiinRatings và S&P Global Ratings tổ chức, ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch FiinGroup cho rằng việc phát triển thị trường theo chiều sâu không chỉ giúp hoàn thiện cấu trúc thị trường vốn, mà còn tạo điều kiện thu hút mạnh hơn dòng tiền từ các tổ chức tài chính quốc tế.

Theo ông, sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài đối với Việt Nam đang gia tăng rõ rệt, đặc biệt sau khi thị trường chứng khoán được nâng hạng theo chuẩn FTSE Russell. Trong xu hướng này, bên cạnh cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp dần trở thành một cấu phần đáng chú ý trong danh mục đầu tư.

Thời gian qua, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã có nhiều điều chỉnh quan trọng về khung pháp lý, nhất là đối với phát hành ra công chúng, qua đó ghi nhận những tín hiệu tích cực. Một bộ phận nhà đầu tư từng tham gia thị trường cổ phiếu với quy mô huy động khoảng 158.000 tỷ đồng từ IPO và phát hành cũng bắt đầu chuyển hướng quan tâm sang trái phiếu.

"Hiện quy mô thị trường trái phiếu Việt Nam tương đương khoảng 11% GDP, không thua kém một số nước trong khu vực như Indonesia hay Philippines. Tuy vậy, cơ cấu vẫn còn bất cập khi phần lớn là phát hành riêng lẻ và tỷ trọng lớn thuộc về các tổ chức tín dụng, khiến vai trò cung cấp vốn cho các lĩnh vực trọng yếu như hạ tầng, khu công nghiệp, cấp nước hay năng lượng tái tạo chưa được khai thác đầy đủ", ông Thuân nhận định.

Trong thời gian tới, theo vị này, thị trường cần mở rộng nền tảng nhà đầu tư, bao gồm tổ chức trong nước, nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp, nhà đầu tư đại chúng khi điều kiện cho phép, và đặc biệt là thu hút mạnh hơn dòng vốn quốc tế.

"Đáng chú ý, tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư ngoại hiện vẫn chỉ quanh 0,1%, trong khi con số này tại Hàn Quốc lên tới 21%, Malaysia và Indonesia khoảng 14%, còn Trung Quốc khoảng 7%. Việc nâng tỷ lệ này lên khoảng 10% được kỳ vọng sẽ tạo cú hích đáng kể cho thị trường", ông Thuân nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, một thị trường phát triển hiệu quả cần có sự hiện diện đồng thời của cả nhà đầu tư trong và ngoài nước. Kinh nghiệm từ thị trường cổ phiếu cho thấy dòng vốn ngoại không chỉ mang lại nguồn lực tài chính mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy nhà đầu tư nội nâng cao năng lực và thích ứng, từ đó hình thành môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn.

Từ đó, yêu cầu đặt ra là sự phối hợp đồng bộ giữa các bên nhằm phát triển thị trường vốn nói chung và trái phiếu doanh nghiệp nói riêng, không chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng mà còn hướng tới tính bền vững trong dài hạn.

Theo ông Nguyễn Hoàng Dương – Phó Chủ tịch, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, năm 2025 ghi nhận tín hiệu phục hồi tích cực của thị trường khi có 106 doanh nghiệp thực hiện phát hành riêng lẻ, với tổng giá trị đạt khoảng 576 nghìn tỷ đồng, tăng 31,6%. Kênh phát hành ra công chúng cũng tăng trưởng 36%, đạt gần 52 nghìn tỷ đồng. Tình trạng chậm thanh toán được cải thiện, góp phần củng cố dần niềm tin của nhà đầu tư, dù rủi ro này chưa hoàn toàn được loại bỏ, đòi hỏi tiếp tục tăng cường kỷ luật và giám sát.

Lãnh đạo UBCKNN cho rằng giai đoạn 2024–2026 sẽ là phép thử quan trọng đối với sức khỏe tài chính doanh nghiệp, khi khối lượng trái phiếu đến hạn ở mức cao. Riêng năm 2026, giá trị đáo hạn ước khoảng 190,4 nghìn tỷ đồng, giảm nhẹ 1,7% so với năm trước nhưng vẫn tạo áp lực đáng kể lên thị trường.

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng đối mặt với bài toán cân đối kỳ hạn và kiểm soát rủi ro, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ ngày càng đóng vai trò lớn hơn trong việc cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn. Khi mức độ minh bạch được nâng cao và quy trình phát hành được chuẩn hóa, khả năng thu hút dòng tiền từ các nhà đầu tư tổ chức dài hạn cũng sẽ gia tăng.

Phan Trang