Một kế hoạch lớn của các hãng xe Trung Quốc vừa lộ diện: Chưa thể vào Mỹ nhưng đã tiến sát thị trường lớn nhất thế giới bằng một con đường khác

Mỹ hiện là thị trường lớn duy nhất mà các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc chưa thể tiếp cận. Washington trên thực tế đã áp đặt lệnh cấm đối với xe Trung Quốc do lo ngại rủi ro giám sát công nghệ và tác động từ các khoản trợ cấp của Bắc Kinh đối với ngành ô tô Mỹ. 

Trong khi đó, quan hệ thương mại chặt chẽ giữa Mexico với Trung Quốc đã đưa nước này trở thành điểm đến xuất khẩu ô tô hàng đầu của Bắc Kinh. Cùng lúc, Canada cũng đang tích cực thu hút đầu tư từ các hãng xe điện Trung Quốc, mở ra cơ hội để các doanh nghiệp nước này từng bước tiến gần hơn tới thị trường Mỹ.

Theo ông Farid Ahmad, người đứng đầu bộ phận Giải pháp Đại lý và Mua bán & Sáp nhập, các doanh nghiệp Trung Quốc đang chủ động chuẩn bị để sẵn sàng cung cấp xe cho thị trường Mỹ nếu bối cảnh chính trị thay đổi. Ông Ahmad, hiện làm việc trực tiếp với các công ty Trung Quốc tại Canada, cho rằng họ đang ở vị thế "gõ cửa" thị trường Mỹ. 

Trước đó, cựu Tổng thống Joe Biden đã áp dụng lệnh cấm trên thực tế đối với xe Trung Quốc, còn Tổng thống Donald Trump tiếp tục chịu áp lực bảo vệ ngành ô tô trong nước. CEO Ford Jim Farley cũng cảnh báo sức ép từ các thương hiệu Trung Quốc sẽ gây thiệt hại lớn cho ngành sản xuất Mỹ.

Việc Mexico và Canada cùng mở cửa cho ô tô Trung Quốc đã làm gia tăng căng thẳng trong các cuộc đàm phán gia hạn Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Hai nước đều cần duy trì sự ủng hộ của chính quyền ông Trump trước thời hạn ngày 1/7. 

Nếu không đạt được thỏa thuận, USMCA sẽ phải xem xét lại hằng năm, làm suy giảm tính ổn định cần thiết cho các doanh nghiệp đầu tư chuỗi cung ứng. Đây là hiệp định thương mại có ý nghĩa sống còn đối với cả Mexico và Canada.

Ông Juan Carlos Baker, cựu Thứ trưởng Ngoại thương Mexico cho rằng, ngành ô tô là lĩnh vực duy nhất có thể khiến USMCA đổ vỡ. Ngành này đóng góp gần 5% GDP Mexico và tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động, nên nếu không được giải quyết, nền kinh tế nước này sẽ chịu tác động lớn. 

Trong ba thập kỷ qua, Bắc Mỹ đã hình thành chuỗi cung ứng ô tô tích hợp giữa ba quốc gia. Tuy nhiên, các rào cản thuế quan do ông Trump áp đặt khiến việc nhập khẩu một số mẫu xe từ Nhật Bản và Hàn Quốc vào Mỹ hiện rẻ hơn xe sản xuất tại Canada hoặc Mexico.

Do đó, Canada phải tìm cách đa dạng hóa quan hệ thương mại để giảm phụ thuộc vào Mỹ. Tháng trước, nước này nhập khẩu những lô xe điện đầu tiên từ Trung Quốc với thuế suất ưu đãi. Đầu năm nay, Ottawa đạt thỏa thuận với Bắc Kinh cho phép 49.000 xe điện Trung Quốc được nhập khẩu với thuế 6,1%, thay vì 100% như trước. Đến tháng 5, hơn 2.900 xe đã cập cảng Canada và lượng xe nhập khẩu được dự báo đạt 70.000 chiếc mỗi năm trong vòng 5 năm tới.

Trong bối cảnh ngành sản xuất trong nước chịu sức ép từ thuế quan của Mỹ, Bộ trưởng Công nghiệp Canada Mélanie Joly đã gặp đại diện BYD, Chery, Geely và Shanghai Launch Automotive Technology tại Trung Quốc để thảo luận cơ hội đầu tư. 

Chính phủ Canada muốn thu hút hàng trăm tỷ USD thương mại ngoài thị trường Mỹ. Theo bà Joly, cả bốn doanh nghiệp đều sẵn sàng tìm hiểu khả năng thành lập liên doanh sản xuất tại Canada nhằm cung cấp xe công nghệ cao với giá hợp lý, đồng thời bảo vệ ngành ô tô và việc làm trong nước.

Tuy nhiên, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Canada Brian Kingston cảnh báo việc mở cửa cho xe điện Trung Quốc có thể ảnh hưởng đến tiến trình gia hạn USMCA. Theo ông, chính sách này không phù hợp với mục tiêu củng cố quan hệ thương mại với Mỹ. Thỏa thuận nhập khẩu xe điện Trung Quốc cũng đang gây nhiều tranh cãi. 

Tại Hội nghị G7 ở Pháp, Thủ tướng Mark Carney đã trấn an ông Trump rằng hạn ngạch xe điện Trung Quốc chỉ chiếm dưới 3% thị trường Canada. Trước đó, ông Trump từng dọa áp thuế 100% với toàn bộ hàng hóa Canada nếu Ottawa tăng cường quan hệ thương mại với Bắc Kinh. Sau lời giải thích, ông Trump cho biết ông chấp nhận cách kiểm soát thị phần này.

Tại Mexico, nơi từ lâu là cứ điểm sản xuất ô tô của các hãng châu Âu và Mỹ để xuất khẩu sang Mỹ, hiện mới có một nhà máy lắp ráp quy mô nhỏ của Trung Quốc. Tuy nhiên, lượng xe nguyên chiếc từ Trung Quốc đang tăng nhanh. 

Thống kê cho thấy ít nhất một trong năm chiếc ô tô bán tại Mexico hiện là xe mang thương hiệu Trung Quốc. Con số thực tế có thể cao hơn do một số hãng, trong đó có BYD, không công bố doanh số.

Độ tuổi trung bình của xe đang lưu hành tại Mexico khoảng 18 năm, tạo dư địa lớn cho thị trường xe mới. Mỗi năm, nước này tiêu thụ khoảng 1,5 triệu ô tô mới với quy mô dân số khoảng 130 triệu người. 

Bà Janneth Quiroz, Giám đốc nghiên cứu của Monex tại Mexico City, cho biết nếu bắt gặp một chiếc xe hoàn toàn mới trên đường phố, nhiều khả năng đó là xe Trung Quốc. Theo bà, làn sóng tiêu thụ xe Trung Quốc tại Mexico vẫn chưa đạt đỉnh.

Doanh số xe Trung Quốc tại Mexico bao gồm các mẫu do BYD, Geely và Great Wall Motors sản xuất, cùng những thương hiệu phương Tây như Volvo Cars và MG hiện thuộc sở hữu của các tập đoàn Trung Quốc. 

Ông Tu Le, nhà sáng lập Sino Auto Insights tại Detroit, nhận định mỗi quốc gia Bắc Mỹ đang ở một vị thế khác nhau: Mexico đã tiêu thụ lượng lớn xe Trung Quốc, còn Canada mới bắt đầu xu hướng này trong năm nay. Sự khác biệt đó có thể ảnh hưởng đến cách USMCA tiếp tục được đánh giá là hiệp định mang lại lợi ích cân bằng cho cả ba bên.

Về phía doanh nghiệp, BYD phủ nhận việc sử dụng Mexico hay Canada làm bàn đạp vào Mỹ. Bà Stella Li, Phó Chủ tịch điều hành BYD, cho biết khi đầu tư vào Mexico hoặc Canada, hãng chỉ phục vụ các thị trường này. Bà khẳng định BYD chưa có kế hoạch vào Mỹ và nếu tham gia trong tương lai sẽ hiện diện trực tiếp thay vì đi đường vòng qua các nước láng giềng.

Dù vậy, lo ngại của Mỹ vẫn chưa giảm. Hai thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ gần đây đã giới thiệu Đạo luật Bảo vệ nước Mỹ khỏi xe hơi Trung Quốc, trong đó mô tả xe Trung Quốc là "các gói giám sát di động" có khả năng thu thập dữ liệu cho các quốc gia đối địch. Để giảm căng thẳng với ông Trump, chính phủ Mexico đã áp thuế 50% đối với ô tô Trung Quốc từ tháng 1.

Tại Canada, sự gia tăng của xe Trung Quốc cũng vấp phải nhiều chỉ trích. Thủ hiến bang Ontario Doug Ford công khai gọi xe Trung Quốc là "xe do thám" và cho rằng chúng tạo ra cạnh tranh không công bằng với lao động trong ngành ô tô Canada. 

Tuy nhiên, ông cũng cho biết sẽ cân nhắc thay đổi quan điểm nếu các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư xây dựng nhà máy, tạo việc làm và sản xuất linh kiện ngay tại Ontario.

Đức Minh