Một quốc gia châu Á mang công nghệ lúa gạo đến châu Phi, 10 năm sau thu kết quả bất ngờ

Sau 10 năm triển khai, chương trình hợp tác phát triển giống lúa giữa Hàn Quốc và các quốc gia châu Phi đang ghi nhận những kết quả tích cực, góp phần nâng cao năng suất sản xuất và mở ra triển vọng cải thiện an ninh lương thực tại khu vực vốn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu gạo.

Cơ quan Phát triển Nông thôn Hàn Quốc (RDA) vừa thông báo hoàn thành giai đoạn đầu tiên của Chương trình Đối tác Phát triển Lúa gạo châu Phi (Africa Rice Development Partnership Program), được thực hiện từ năm 2016 đến năm 2025 cùng Trung tâm Lúa gạo châu Phi (AfricaRice). Mục tiêu của chương trình là phát triển các giống lúa năng suất cao, chất lượng tốt và có khả năng kháng sâu bệnh nhằm hỗ trợ các quốc gia châu Phi tăng sản lượng lương thực trong nước.

Theo RDA, thông qua Sáng kiến Hợp tác Nông nghiệp và Thực phẩm Hàn Quốc - Châu Phi (KAFACI), chương trình đã phát triển và đăng ký 71 giống lúa mới tại 15 quốc gia châu Phi. Bên cạnh đó, 44 nhà chọn tạo giống lúa địa phương cũng được đào tạo nhằm xây dựng năng lực nghiên cứu và phát triển giống ngay tại các nước tham gia.

Gạo hiện là cây lương thực quan trọng thứ hai tại châu Phi sau ngô và được sản xuất tại 39 trong số 54 quốc gia trên lục địa này. Tuy nhiên, năng suất trung bình vẫn ở mức thấp, khoảng 2,4 tấn/ha, chỉ bằng một nửa so với nhiều nước châu Á. Nguyên nhân đến từ việc nhiều giống lúa địa phương có năng suất hạn chế, dễ bị sâu bệnh, trong khi điều kiện canh tác và cơ sở hạ tầng nông nghiệp còn nhiều hạn chế.

Để thu hẹp khoảng cách này, Hàn Quốc đã chuyển giao nhiều công nghệ chọn tạo giống hiện đại, trong đó có kỹ thuật nuôi cấy bao phấn giúp rút ngắn thời gian lai tạo giống mới. Đồng thời, các nguồn gen lúa năng suất cao của Hàn Quốc, đặc biệt là nhóm giống Tongil, cũng được đưa vào nghiên cứu thích nghi với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng tại châu Phi.

Một trong những kết quả nổi bật của chương trình được ghi nhận tại Gabon. Từ nguồn gen Tongil, các nhà nghiên cứu đã phát triển thành công ba giống lúa mới gồm CHEYI, MBOMA và MOUKAFACI-1. Các giống này đạt năng suất khoảng 7-8 tấn/ha, cao gấp nhiều lần mức trung bình tại nhiều vùng sản xuất của châu Phi, đồng thời có khả năng chống chịu bệnh đạo ôn - một trong những loại bệnh nguy hiểm nhất đối với cây lúa.

Theo các cơ quan nghiên cứu nông nghiệp Gabon, hoạt động nhân giống đang được triển khai để phục vụ sản xuất quy mô lớn từ năm nay. Khoảng 1.100 nông dân thuộc 60 hợp tác xã trên cả nước dự kiến tham gia trồng thử nghiệm, chủ yếu với giống CHEYI.

Trong bối cảnh dân số tăng nhanh, đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ và nhu cầu tiêu thụ lương thực ngày càng lớn, nhiều quốc gia châu Phi vẫn phải nhập khẩu lượng lớn gạo để đáp ứng nhu cầu trong nước. Điều này khiến khu vực dễ bị tác động bởi biến động giá lương thực toàn cầu, các cú sốc khí hậu cũng như những gián đoạn trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Vì vậy, việc nâng cao năng suất và khả năng tự chủ sản xuất lúa gạo đang trở thành ưu tiên của nhiều chính phủ châu Phi. Theo các chuyên gia, công nghệ nông nghiệp không chỉ là công cụ hỗ trợ phát triển kinh tế mà còn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh lương thực và tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Sau khi hoàn thành giai đoạn đầu tiên, chương trình hợp tác giữa Hàn Quốc và châu Phi sẽ bước sang giai đoạn mới từ năm 2026. Trọng tâm nghiên cứu sẽ chuyển sang phát triển các giống lúa có khả năng thích nghi tốt hơn với những điều kiện canh tác khắc nghiệt như hạn hán, xâm nhập mặn, nhiệt độ thấp và các khu vực phụ thuộc hoàn toàn vào nước mưa.

Các chuyên gia cho rằng thành công lâu dài của chương trình không chỉ phụ thuộc vào việc tạo ra giống lúa mới mà còn ở khả năng xây dựng hệ thống sản xuất đồng bộ, bao gồm nhân giống, đào tạo nông dân, quản lý sâu bệnh, bảo quản sau thu hoạch và phát triển mạng lưới phân phối.

Nếu các giống lúa mới được áp dụng rộng rãi và duy trì hiệu quả sản xuất trong dài hạn, chương trình có thể trở thành một trong những mô hình hợp tác nông nghiệp tiêu biểu, góp phần thúc đẩy mục tiêu tự chủ lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững tại châu Phi trong những năm tới.

Như Quỳnh