Một số công ty con của GVR thua lỗ, rủi ro mất vốn nhà nước

Thanh tra Chính phủ đã ban hành Văn bản số 475/TB-TTCP, Thông báo Kết luận thanh tra việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản của nhà nước tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG, mã: GVR, sàn HoSE).

Kết luận của Thanh tra Chính phủ (TTCP) chỉ rõ nhiều tồn tại, vi phạm trong công tác quản trị, tài chính và đầu tư tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam và các đơn vị thành viên.

Tiềm ẩn rủi ro trong quản lý vốn đầu tư

Thứ nhất, TTCP xác định, trong giai đoạn 2018 - 2024, Hội đồng quản trị (HĐQT) và Tổng giám đốc GVR chậm ban hành hoặc không ban hành nghị quyết, văn bản định hướng về suất đầu tư tối đa đối với các dự án kiến thiết cơ bản do đơn vị thành viên làm chủ đầu tư theo quy định. Việc thiếu các văn bản quản lý quan trọng này làm giảm hiệu lực kiểm soát nội bộ và tiềm ẩn rủi ro trong quản lý vốn đầu tư.

Thứ hai về vấn đề quản lý sử dụng vốn Nhà nước tại Tập đoàn, TTCP nêu rõ, Công ty mẹ GVR đã tạm ứng vốn đầu tư cho 17 đơn vị thành viên do tập đoàn sở hữu 100% vốn. Tính đến hết năm 2024, số tiền đang theo dõi trên tài khoản phải thu, phải trả lên tới hơn 2.304 tỷ đồng. Tuy nhiên, việc tạm ứng này không có văn bản thỏa thuận cụ thể với các công ty thành viên, chưa phù hợp với Quy chế quản lý tài chính của tập đoàn.

Một số đơn vị thực hiện chưa hiệu quả việc trích lập và sử dụng Quỹ đầu tư phát triển. Cụ thể, Công ty TNHH MTV Cao su Kon Tum và Công ty TNHH MTV Cao su Ea Hleo từ năm 2014 đã trích Quỹ đầu tư phát triển nhưng chưa sử dụng. Công ty TNHH MTV Cao su Bình Long trong giai đoạn 2018–2024 cũng trích quỹ nhưng chưa triển khai sử dụng, chưa bảo đảm tối ưu hóa nguồn lực theo quy định.

Tương tự, Công ty cổ phần Cao su Phước Hòa đã trích lập Quỹ đầu tư phát triển liên tục từ năm 2018 đến 2024. Số dư quỹ ghi nhận trên báo cáo tài chính đến cuối năm 2024 là hơn 1.080 tỷ đồng và đến ngày 30/6/2025 tăng lên hơn 1.175 tỷ đồng. Công ty đã thực hiện đầu tư Xây dựng cơ bản, mua sắm tài sản cố định nhưng chưa trình cấp thẩm quyền tăng vốn đầu tư của chủ sở hữu, chưa đúng quy định.

Một số đơn vị như Công ty cổ phần VRG – Bảo Lộc, Công ty cổ phần Thủy điện Geruco Sông Côn, Công ty cổ phần VRG – Đắk Nông và Công ty cổ phần Cao su Đồng Phú chưa phối hợp sử dụng hết lợi nhuận sau thuế để chia cổ tức cho cổ đông góp vốn theo quy định.

Thứ ba, TTCP chỉ ra nhiều đơn vị vi phạm việc quản lý sử dụng tài sản Nhà nước tại tập đoàn. Cụ thể, tổng nợ phải thu ngắn hạn lũy kế đến hết năm 2024 của GVR lên tới hơn 1.281,7 tỷ đồng. Trong đó, hơn 282 tỷ đồng chưa được đối chiếu đầy đủ và trên 414 tỷ đồng là nợ quá hạn.

TTCP phát hiện ra Công ty mẹ - Tập đoàn đã trả nợ thay cho Công ty cổ phần Gỗ MDF VRG Kiên Giang số tiền 181 tỷ đồng nhưng chưa được thu hồi đúng hạn, không thực hiện đúng cam kết và kế hoạch trả nợ.

Công ty mẹ - Tập đoàn cũng cho vay vốn, trả nợ thay Công ty cổ phần Cao su Phú Riềng Kratie số tiền hơn 92 tỷ đồng. Số tiền này có nguy cơ khó thu hồi, tiềm ẩn nguy cơ mất vốn nhà nước. Bên cạnh đó, GVR có khoản nợ quá hạn gần 27 tỷ đồng của Công ty cổ phần Đầu tư và Dịch vụ Sao Kim.

Tại Công ty TNHH MTV Tổng công ty Cao su Đồng Nai (Cao su Đồng Nai), TTCP xác định việc trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi và hạch toán vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp chưa đúng quy định, với số tiền gần 54 tỷ đồng.

TTCP chỉ rõ thiếu sót trong quản lý đầu tư xây dựng một số dự án. Trong đó, Dự án xây dựng và kinh doanh hạ tầng Khu công nghiệp Nam Pleiku (tỉnh Gia Lai) do Công ty TNHH MTV Cao su Chư Sê làm chủ đầu tư thỏa thuận ký quỹ đảm bảo thực hiện dự án nhưng tính thiếu 1,5 tỷ đồng. Việc điều chỉnh tổng mức đầu tư tăng hơn 58 tỷ đồng so với mức đã được HĐQT tập đoàn thỏa thuận chưa đúng quy định. Đồng thời, dự án chưa đáp ứng điều kiện về năng lực tài chính để bảo đảm sử dụng đất theo tiến độ cam kết.

Đối với dự án xây dựng và kinh doanh hạ tầng Khu công nghiệp Bắc Đồng Phú, tỉnh Bình Phước do Công ty Cổ phần khu công nghiệp Bắc Đồng Phú làm chủ đầu, TTCP xác định chủ đầu tư đã cho 03 công ty thứ cấp thuê lại đất vi phạm quy định. UBND tỉnh Bình Phước có quyết định thu hồi đất từ năm 2005, tuy nhiên đến thời điểm 21/6/2011 chủ đầu tư mới bàn giao đất cho UBND tỉnh Bình Phước.

Dự án mở rộng dây truyền chế biến cốm tạp SVR 10,2 công suất lò sấy 1,5 tấn/giờ, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải nhà máy chế biến mủ cao su do Công ty Cổ phần Cao su Sa Thầy làm chủ đầu tư đã được phê duyệt điều chỉnh dự án trước khi có ý kiến thẩm định của Sở Xây dựng tỉnh Kon Tum. Chưa hết, dự án không thực hiện lập lại và phê duyệt Báo cáo đánh giá tác động môi trường; dự án có khoản chi phí lãi vay vào tổng mức đầu tư chưa đúng quy định, qua đó làm tăng tổng mức đầu tư.

Sử dụng đất khi chưa được cấp phép, chưa nộp tiền thuê đất

Trong quản lý đất đai, TTCP xác định, có 05 điểm đất với tổng diện tích 585,63 ha và 03 Công ty thành viên của Tập đoàn đã có quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tuy nhiên, các công ty chưa hoàn thành việc bàn giao đất về địa phương, đang quản lý nhưng không sử dụng hoặc sử dụng đất không đúng mục đích theo quyết định thu hồi đất của địa phương.

Bên cạnh đó, có 6 công ty được địa phương giao, cho thuê đất phục vụ sản xuất kinh doanh nhưng bị các tổ chức, cá nhân lấn chiếm với diện tích hơn 1.600 ha. Ngoài ra, có 2 công ty trồng cây cao su trên diện tích đất chưa có quyết định giao, cho thuê đất. Đó là Công ty Cổ phần cao su Phú Riềng chưa được UBND tỉnh Đắk Nông ban hành quyết định cho thuê đất nhưng công ty đã sử dụng 815,8 ha đất để trồng cây cao su và chưa nộp tiền thuê đất.

Còn lại là Công ty TNHH MTV Cao su Lộc Ninh, nhận bàn giao diện tích đất của Ban Quản lý rừng phòng hộ Tà Thiết, với diện tích 793,13 ha. Dù chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và chưa ký hợp đồng thuê đất với cơ quan có thẩm quyền nhưng công ty đã sử dụng 750,32ha đất trong số đó để trồng cây cao su và cây keo lai.

Về việc thực hiện đầu tư tài chính, TTCP đánh giá, hiệu quả đầu tư tài chính của Tập đoàn/công ty thuộc Tập đoàn chưa cao so với quy mô vốn đầu tư. Còn tồn tại tình trạng một số công ty con hoạt động kém hiệu quả thua lỗ, lỗ lũy kế nhiều năm chưa bảo đảm yêu cầu bảo toàn và phát triển vốn nhà nước; tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm giá trị vốn đầu tư, tiềm ẩn rủi ro mất vốn nhà nước.

Công ty mẹ - Tập đoàn và 05 công ty thuộc Tập đoàn được thanh tra thực hiện góp vốn, cổ phần đầu tư tại công ty con chưa thực hiện theo quy định. Công ty mẹ Tập đoàn và 03 công ty thuộc Tập đoàn được thanh tra không xây dựng kế hoạch giám sát tài chính đối với các công ty con có vốn đầu tư của Tập đoàn giai đoạn 2018 - 2024 theo quy định nội bộ của Tập đoàn, dẫn đến một số công ty con có dấu hiệu mất an toàn tài chính không được giám sát chặt chẽ đặc biệt kịp thời.

Công ty mẹ Tập đoàn và 04 công ty thuộc Tập đoàn được thanh tra không thực hiện giám sát chặt chẽ giám sát đặc biệt đối với một số công ty con có dấu hiệu mất an toàn tài chính theo quy định nội bộ của Tập đoàn. GVR chưa thực hiện sắp xếp lại doanh nghiệp và tái cơ cấu các khoản đầu tư đến hết năm 2025.

Thứ tư, TTCP chỉ ra nhiều công ty thành viên có thiếu sót về quản lý doanh thu và chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh.

Cụ thể, Công ty cổ phần Cao su Bà Rịa hạch toán khoản trích lập dự phòng đầu tư tài chính dài hạn vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN không đúng quy định.

Công ty TNHH MTV Tổng công ty Cao su Đồng Nai hạch toán vào chi phí sản xuất kinh doanh tăng không đúng số tiền gần 10 đồng; hạch toán không đúng khoản trích dự phòng nợ phải thu khó đòi vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN không đúng quy định số tiền gần 54 tỷ đồng...

Đáng chú ý, tính từ năm 2018 đến hết tháng 10/2025, các công ty thuộc tập đoàn còn phải nộp ngân sách nhà nước (tạm tính) hơn 894 tỷ đồng tiền thuê đất tuy nhiên chưa kê khai chưa nộp ngân sách số tiền tạm tính 107 tỷ đồng.

Để xảy ra các vi phạm, khuyết điểm trên, TTCP xác định, trách nhiệm thuộc về HĐQT, ban lãnh đạo Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam, các công ty thuộc tập đoàn được thanh tra và các cá nhân chịu trách nhiệm trực tiếp, liên quan.

Cơ quan thanh tra đề nghị Bộ Tài chính chỉ đạo tập đoàn kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân liên quan. Đồng thời kiểm tra, rà soát, đánh giá, xác định rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan và khẩn trương có biện pháp khắc phục để bảo toàn vốn nhà nước theo quy định.

"Khẩn trương rà soát, báo cáo, khắc phục ngay tình trạng công ty mẹ, công ty con, sở hữu chéo giữa các công ty trong nhóm công ty thuộc tập đoàn, thực hiện góp vốn, cổ phần đầu tư tại các công ty con theo đúng quy định pháp luật và quy chế nội bộ của tập đoàn", Thanh tra Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính.

Hà Ly