Nhật Bản báo tin cực vui đến Việt Nam

Trong bối cảnh nhiều quốc gia quay trở lại sử dụng than do biến động nguồn cung và giá năng lượng tăng cao, xuất khẩu than của Việt Nam đang ghi nhận mức tăng trưởng mạnh trong những tháng đầu năm 2026.

Theo số liệu từ Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu than của Việt Nam trong 7 tháng đầu năm đạt khoảng 132 triệu USD, tăng 81% so với cùng kỳ. Giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 164 USD/tấn, cho thấy không chỉ lượng hàng xuất khẩu tăng mà giá trị thu về cũng được cải thiện.

Đáng chú ý, nhu cầu từ một số thị trường châu Á tăng mạnh. Nhật Bản hiện là thị trường nhập khẩu than lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 27% tổng lượng xuất khẩu trong 4 tháng đầu năm. Lượng than xuất sang thị trường này đạt khoảng 285.000 tấn, tăng 220% so với cùng kỳ năm trước. Riêng trong tháng 7, lượng than xuất khẩu sang Nhật Bản tăng hơn 37.000% so với cùng kỳ.

Indonesia đứng thứ hai về mức tăng, với lượng nhập khẩu than từ Việt Nam tăng khoảng 490%, trong khi Thái Lan tăng 170%. Đáng chú ý, Việt Nam cũng bắt đầu xuất khẩu trở lại sang Lào với khoảng 5.600 tấn, trong khi cùng kỳ năm 2025 không ghi nhận lô hàng nào.

Đà tăng xuất khẩu diễn ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Xung đột tại Trung Đông và nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz – tuyến đường biển có vai trò quan trọng đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu – đã làm gia tăng lo ngại về nguồn cung LNG và đẩy chi phí khí đốt lên cao.

Trong bối cảnh đó, nhiều nền kinh tế châu Á đang tạm thời tăng sử dụng than cho phát điện. Theo Reuters, tại Nhật Bản, sản lượng điện than trong tháng 4 tăng hơn 11%, trong khi sản lượng điện khí giảm gần 13%. Hàn Quốc thậm chí ghi nhận sản lượng điện than tăng gần 40%, mức cao nhất kể từ năm 2019.

Theo bà Alicia Garcia Herrero, kinh tế trưởng ngân hàng Natixis tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương, ưu tiên hiện nay của nhiều quốc gia là bảo đảm an ninh năng lượng trước mắt, thay vì theo đuổi các mục tiêu giảm phát thải dài hạn. Điều này khiến than đá - nguồn năng lượng có thể khai thác trong nước hoặc dễ dàng nhập khẩu và dự trữ - trở thành lựa chọn tạm thời.

Nguồn cung than quốc tế cũng có dấu hiệu bị thắt chặt khi Indonesia – nước xuất khẩu than lớn nhất thế giới – tiếp tục kiểm soát hạn ngạch khai thác nhằm ưu tiên nhu cầu trong nước. Điều này có thể tạo thêm khoảng trống cho các nhà cung cấp khác.

Thái Lan dự kiến khởi động lại hai nhà máy nhiệt điện than từng ngừng hoạt động từ năm 2025, trong khi nhu cầu than tại một số khu vực công nghiệp phía Nam Trung Quốc cũng tăng.

Không chỉ châu Á, xu hướng này còn xuất hiện tại châu Âu. Italy đã lùi thời hạn đóng cửa các nhà máy nhiệt điện than đến năm 2038, trong khi Đức cũng cân nhắc tăng cường sử dụng các cơ sở hiện có trước áp lực giá khí đốt và điện.

Diễn biến trên mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp than Việt Nam, đặc biệt khi nhu cầu tại những thị trường nhập khẩu lớn ở châu Á gia tăng cùng mặt bằng giá bán cải thiện.

Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội này còn phụ thuộc vào nguồn cung trong nước. Phần lớn sản lượng than Việt Nam hiện được ưu tiên cho thị trường nội địa, đặc biệt là phục vụ sản xuất điện. Do đó, việc mở rộng xuất khẩu cần được cân đối với nhu cầu năng lượng trong nước.

Về dài hạn, quá trình chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch vẫn là yếu tố gây sức ép lên nhu cầu than. Dù vậy, trong ngắn hạn, khi LNG còn biến động và các quốc gia đặt ưu tiên cao cho an ninh năng lượng, than đang tạm thời trở lại như một nguồn nhiên liệu quan trọng, qua đó tạo thêm dư địa cho xuất khẩu than Việt Nam.

Khánh Vy