Nợ công của Mỹ vượt 40.000 tỷ USD

Nợ công của Mỹ vừa vượt 40.000 tỷ USD - một cột mốc mới trong nỗ lực kiểm soát tài chính của quốc gia này.

Con số mang nhiều sức nặng biểu tượng hơn là ý nghĩa kinh tế thuần túy. Hầu hết các nhà đầu tư và kinh tế gia chỉ chú trọng vào các chỉ số như tỷ lệ nợ trên tổng sản phẩm quốc nội (GDP) - thước đo phản ánh rõ hơn khả năng đi vay của một nền kinh tế.

Giới kinh tế cũng thường tập trung vào một chỉ số nợ chính phủ khác: nợ do công chúng nắm giữ - khoản nợ không bao gồm các khoản vay nội bộ chính phủ như các quỹ tín thác Bảo hiểm Xã hội. Con số này ghi nhận ở mức 32.266 tỷ USD tính đến ngày hôm qua.

Dù vậy, 40.000 tỷ USD vẫn là một con số khổng lồ, đủ để thu hút sự chú ý. Những ngày gần đây, chi phí vay dài hạn của chính phủ leo thang ngày càng nhấn mạnh mức độ rủi ro của vấn đề.

Thâm hụt và nợ công không phải lúc nào cũng là bài toán nhức nhối tại Mỹ. Nợ do công chúng nắm giữ - hiện đang tiến sát các mức kỷ lục thời Thế chiến II ở ngưỡng khoảng 100% GDP hàng năm - từng chỉ chiếm 31,5% GDP vào năm 2001, sau 4 năm liên tiếp chính phủ đạt thặng dư ngân sách.

Khối nợ tích tụ từ các khoản thâm hụt ngân sách hàng năm. Trong những năm gần đây, thâm hụt ngân sách duy trì ở mức cao bất thường, khoảng 6% GDP - mức vốn chỉ thường xuất hiện trong thời chiến hoặc khủng hoảng kinh tế.

Hệ quả là tỷ lệ nợ trên GDP của Mỹ được dự báo sẽ tiếp tục tăng, đạt 120% trong 10 năm tới và 175% trong 30 năm tới, theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO). Dự báo này dựa trên luật hiện hành. Nếu một số chính sách ưu đãi thuế tiếp tục được gia hạn, khối nợ sẽ còn phình to hơn nữa.

Cơ cấu chi tiêu liên bang giải thích lý do tại sao việc cắt giảm chi tiêu ngân sách lại vô cùng gian gian. Phần lớn ngân sách chính phủ được phân bổ cho các chương trình phúc lợi cá nhân như Bảo hiểm Xã hội và Medicare. Cắt giảm các khoản này đồng nghĩa với việc đối mặt với sự phản đối gay gắt từ cử tri.

Sự gia tăng của nợ công đồng nghĩa với chi phí trả lãi cao hơn - một nghĩa vụ bắt buộc không thể hoãn lại. Hiện các nguồn thu chính bao gồm: Thuế thu nhập cá nhân, Thuế thu nhập doanh nghiệp, Thuế chương trình xã hội, Thuế tiêu thụ đặc biệt, và các khoản khác (bao gồm thuế quan). Toàn bộ các hoạt động còn lại của chính phủ, từ lương công chức, trụ sở làm việc cho đến lực lượng hành pháp, chỉ chiếm một tỷ trọng tương đối nhỏ trong tổng chi tiêu.

Kể từ thập niên 1960, chi tiêu liên bang đã tăng trưởng vượt bậc so với quy mô nền kinh tế, trong khi nguồn thu - chủ yếu từ thuế - hầu như giậm chân tại chỗ.

Chính phủ tài trợ cho các khoản vay chủ yếu thông qua thị trường trái phiếu bằng cách phát hành các công cụ nợ như trái phiếu kho bạc dài hạn, trung hạn và ngắn hạn. Những công cụ này được mua bởi các nhà đầu tư và tổ chức trên toàn cầu. Đáng chú ý, tỷ lệ nắm giữ trái phiếu Mỹ của các nhà đầu tư nước ngoài đang trên đà sụt giảm. Các quỹ đầu cơ đã tham gia lấp đầy khoảng trống.

Diễn biến này khiến một số chuyên gia quan sát lo ngại, bởi các quỹ đầu cơ thường mua trái phiếu bằng tiền đi vay. Điều đó khiến họ dễ dàng xả bán trái phiếu trong các giai đoạn thị trường biến động, như thời điểm Tổng thống Trump công bố các đợt thuế quan diện rộng vào tháng 4/2025. Tác động này đẩy giá trái phiếu xuống sâu hơn, kéo lợi suất tăng cao - yếu tố then chốt quyết định chi phí đi vay trên toàn nền kinh tế.

Mặc dù vậy, sự gia tăng của nợ công nhìn chung vẫn chưa gây ra biến động quá lớn trên thị trường trái phiếu, khiến kịch bản về một cuộc khủng hoảng tài khóa toàn diện vẫn dừng lại ở mức lý thuyết hơn là một mối lo cấp bách.

Giới đầu tư hoàn toàn ý thức được rằng nguồn cung trái phiếu sẽ tiếp tục tăng. Dẫu vậy, họ vẫn tiếp tục thu mua trái phiếu Mỹ, giữ cho lợi suất duy trì ở mức tương đối gần với lãi suất ngắn hạn do Fed ấn định.

Trên thực tế, Mỹ sở hữu lợi thế vượt trội so với các quốc gia khác nhờ trái phiếu kho bạc được giới đầu tư toàn cầu coi là tài sản an toàn hàng đầu. Thị trường này vận hành theo một vòng tuần hoàn tích cực: các nhà đầu tư chuộng nắm giữ trái phiếu Mỹ vì tính thanh khoản cao, dễ mua bán hơn hẳn so với trái phiếu chính phủ khác. Cầu thị trường lớn giúp duy trì tính thanh khoản này.

Theo: WSJ

Vũ Anh