Phát hiện quốc gia 'bé hạt tiêu' chỉ rộng 2 km2 chôn 3 km đường sắt xuống lòng núi, 'giải phóng' 4 ha đất để phát triển đô thị

Là quốc gia có diện tích chỉ khoảng 2 km2, Monaco từ lâu phải đối mặt với bài toán thiếu quỹ đất cho phát triển đô thị. 

Trong bối cảnh đó, công quốc này đã lựa chọn một giải pháp quy hoạch quy mô lớn đó là, đưa tuyến đường sắt vốn chạy trên mặt đất xuống hệ thống đường hầm bên trong núi, vừa duy trì tuyến vận tải quốc tế giữa Pháp và Italy, vừa tạo thêm không gian cho thành phố.

Trước đây, tuyến đường sắt chạy xuyên qua lãnh thổ Monaco, đóng vai trò là một phần của hành lang vận tải kết nối Pháp và Italy. Tuy nhiên, sự hiện diện của tuyến đường này cũng tạo ra một dải đất khó khai thác, hạn chế việc xây dựng và chia cắt nhiều khu vực trong thành phố.

Thách thức đặt ra không phải là loại bỏ đường sắt mà là vừa duy trì hoạt động vận tải quốc tế, vừa tìm cách sử dụng hiệu quả hơn quỹ đất vốn rất khan hiếm. Giải pháp được Monaco lựa chọn là tận dụng địa hình đồi núi để đưa toàn bộ tuyến đường xuống lòng đất.

Theo dữ liệu của Structurae - cơ sở dữ liệu quốc tế về kỹ thuật kết cấu, quá trình thực hiện dự án này được triển khai theo hai giai đoạn. Từ những năm 1960, Monaco bắt đầu chuyển một phần tuyến đường sắt vào đường hầm trong núi, thay thế đoạn đường ray chạy trên mặt đất. Nhờ đó, phần không gian phía trên dần được tích hợp vào quy hoạch đô thị.

Tuy nhiên, vẫn còn một số đoạn đường ray lộ thiên tiếp tục chiếm diện tích đáng kể. Vì vậy, đến năm 1993, Monaco khởi động giai đoạn cuối của dự án nhằm đưa toàn bộ phần còn lại xuống hệ thống đường hầm mới.

Sau sáu năm thi công, hơn 3 km đường hầm mới được hoàn thành và kết nối với hệ thống đã xây dựng trước đó. Kể từ năm 1999, toàn bộ tuyến đường sắt đi qua Monaco đều vận hành dưới lòng núi nhưng vẫn giữ nguyên vai trò trên tuyến đường sắt quốc tế nối Pháp và Italy.

Điểm nhấn của dự án là nhà ga Monaco-Monte-Carlo mới được xây dựng hoàn toàn trong lòng núi. Theo Structurae, công trình có chiều dài khoảng 500 m, rộng 22 m với 3 đường ray, đủ khả năng phục vụ các đoàn tàu dừng đón trả khách trước khi tiếp tục hành trình.

Mặc dù phần lớn kết cấu nằm bên trong núi đá, nhà ga vẫn được kết nối với khu vực đô thị thông qua các lối lên xuống trên mặt đất, giúp hành khách tiếp cận thuận tiện.

Việc đưa đường sắt xuống ngầm đã tạo ra thay đổi lớn đối với quy hoạch đô thị của Monaco. Sau khi các tuyến đường ray trên mặt đất được dỡ bỏ, khoảng 4 ha đất được thu hồi để xây dựng các công trình và bổ sung không gian đô thị mới.

Đối với Monaco, con số 4 ha có ý nghĩa đặc biệt. Với tổng diện tích chỉ khoảng 2 km2, bất kỳ khu đất nào dành cho hạ tầng quy mô lớn đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng không gian đô thị.

Bên cạnh việc tạo thêm quỹ đất, dự án còn xóa bỏ rào cản do tuyến đường sắt trước đây tạo ra, giúp kết nối các khu vực trong thành phố liền mạch hơn.

Theo giới chuyên môn, đây là một ví dụ điển hình về việc kết hợp giữa hạ tầng giao thông và quy hoạch đô thị tại những khu vực có quỹ đất cực kỳ hạn chế. Thay vì phải lựa chọn giữa phát triển đô thị và duy trì tuyến đường sắt quốc tế, Monaco đã giải quyết đồng thời cả hai mục tiêu bằng hệ thống công trình ngầm.

Với hơn 3 km đường hầm, một nhà ga ngầm dài 500 m và 4 ha đất được giải phóng, dự án đã trở thành một trong những công trình hạ tầng tiêu biểu của Monaco, cho thấy cách một quốc gia có diện tích rất nhỏ vẫn có thể mở rộng không gian phát triển mà không làm gián đoạn hoạt động giao thông đường sắt.

Đức Minh