Phát minh của Trung Quốc khiến ngành xây dựng rung chuyển: Biến đá thải than siêu ô nhiễm thành cát cùng nhiều vật liệu để làm đường, đang sản xuất 1.000 tấn/ngày

Tại tỉnh Sơn Tây, trung tâm khai thác than lớn nhất Trung Quốc, một dự án mới vừa đi vào vận hành với mục tiêu xử lý thứ từng bị xem là “gánh nặng đen” của ngành mỏ: đá thải than.

Theo chính quyền thành phố cấp huyện Cao Bình, dự án ở thị trấn Mễ Sơn hiện có thể sản xuất khoảng 1.000 tấn mỗi ngày các loại nguyên liệu xây dựng và nguyên liệu công nghiệp mới từ đá thải than, trong đó có cát, đá dăm và nhiều vật liệu phục vụ sản xuất.

Trong ngành than, đá thải than là chất thải rắn chính phát sinh trong quá trình khai thác và tuyển rửa. Loại vật chất này lâu nay thường bị chất đống ngoài bãi, chiếm đất, gây bụi, làm ô nhiễm đất và nước, thậm chí có thể tự cháy trong điều kiện nhất định.

Do đó, việc biến nó thành nguyên liệu có giá trị cao được xem là một bước tiến quan trọng trong nỗ lực giảm gánh nặng môi trường tại các địa phương phụ thuộc vào than như Sơn Tây.

Theo bài viết do chính quyền Cao Bình công bố ngày 14/5, dự án mới vận hành giúp hình thành một mô hình phát triển tuần hoàn, trong đó chất thải rắn từ ngành than được đưa trở lại chuỗi sản xuất thay vì tiếp tục nằm ở các bãi chứa. Đá thải than sau khi đưa vào nhà máy sẽ được phân loại bằng thiết bị tách tia X, rồi trải qua hàng loạt công đoạn như nghiền, sàng, loại tạp và sản xuất cát để tạo ra nguyên liệu công nghiệp chất lượng cao.

Từ quy trình đó, nhà máy tạo ra các sản phẩm như cốt liệu nhân tạo, cát đá xây dựng và gạch không nung - loại vật liệu tường không cần nung ở nhiệt độ cao nên được xem là thân thiện môi trường hơn.

Các sản phẩm này có thể được dùng trong nhiều lĩnh vực, từ xây dựng, vật liệu nền đường cho tới sản xuất gốm sứ, vật liệu vô cơ mới và một số ứng dụng công nghiệp khác.

Ý nghĩa của dự án không chỉ nằm ở công nghệ xử lý chất thải, mà còn ở quy mô bài toán mà Trung Quốc đang đối mặt.

SCMP cho biết, ượng đá thải than tích lũy của nước này đã vượt 7 tỷ tấn, nhưng tỷ lệ sử dụng tổng hợp vẫn dưới 60%. Điều đó khiến nhiều thành phố khai khoáng phải gánh áp lực sinh thái kéo dài, trong khi nguồn cát và đá tự nhiên cho xây dựng ngày càng chịu siết chặt vì nguy cơ khai thác quá mức.

Trong bối cảnh đó, việc dùng đá thải than để sản xuất cốt liệu xây dựng được xem là một hướng đi ngày càng được chú ý. Cốt liệu như cát, sỏi và đá nghiền là vật liệu nền của bê tông, xi măng, nhựa đường, đường sá, nền móng và công trình hạ tầng.

Với một quốc gia tiêu thụ lượng vật liệu xây dựng khổng lồ như Trung Quốc, việc tìm thêm nguồn thay thế cho cát sỏi tự nhiên có ý nghĩa rất lớn. Chính quyền Cao Bình đã gọi dự án mới là sự chuyển hóa từ “gánh nặng ô nhiễm” sang “nguyên liệu công nghiệp giá trị cao”.

Sơn Tây hiện cũng là một trong những địa phương thúc đẩy mạnh mẽ hướng đi này. Trong danh mục các dự án trọng điểm của tỉnh và thành phố Tấn Thành, nhiều dự án liên quan tới tận dụng giá trị cao đá thải than và xử lý tổng hợp chất thải rắn từ than đã xuất hiện.

Tài liệu quy hoạch, kế hoạch đầu tư của địa phương cho thấy Cao Bình có dự án “sử dụng giá trị cao đá thải than”. Còn tại Đại Đồng, một dự án xử lý tổng hợp đá thải than quy mô 10 triệu tấn/năm cũng đã được đưa vào danh mục và làm thủ tục môi trường.

Bắc Kinh cũng đang tìm cách mở rộng phạm vi tận dụng chất thải than ra ngoài vật liệu xây dựng. Những năm gần đây, Trung Quốc đã thúc đẩy công nghệ biến khí thải nhà máy điện than thành phân bón, đồng thời khai thác các kim loại chiến lược như lithium, gallium hay germanium từ đá thải than và tro bay.

Dù vậy, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng cốt liệu từ đá thải than không thể dùng vô điều kiện cho mọi công trình. Một số loại vật liệu vẫn cần đánh giá độc tính và không phù hợp với các kết cấu chịu lực cao hoặc có yêu cầu nghiêm ngặt về độ bền.

Vu Lam

Theo SCMP