Sau cú sốc giá dầu, nhiều quốc gia Đông Nam Á chưa kịp thở đã đón thêm một 'cơn đau đầu' mới

Ed delos Santos, một nhân viên bảo vệ 45 tuổi tại Taguig ( Manila, Philippines), nhiều năm nay phải chật vật nuôi gia đình bốn người. Với người vợ ở nhà nội trợ và hai con đang tuổi ăn học, thu nhập hàng tháng chỉ hơn 30.000 peso (khoảng 490 USD) của anh đang bị kéo căng hơn bao giờ hết.

Trong vài tháng qua, khi căng thẳng tại Iran đẩy giá nhiên liệu và hàng hóa leo thang, gia đình anh buộc phải cắt giảm chi tiêu triệt để.

"Thay vì mua một ký thịt, giờ tôi chỉ dám mua nửa ký. Thực sự rất khó để sống sót nếu bạn chỉ kiếm được mức lương ít ỏi như tôi”, ông delos Santos chia sẻ với Nikkei Asia.

Cũng giống như nhiều khu vực khác trên thế giới, Đông Nam Á đang thấm đòn từ cuộc xung đột ở Trung Đông. Bắt đầu từ cuối tháng 2, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, cùng động thái trả đũa của Tehran (đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế) đã làm đứt gãy nguồn cung dầu, khí đốt và hóa chất công nghiệp. Điều này lập tức thổi bùng ngọn lửa lạm phát và tạo ra hiệu ứng domino trên toàn nền kinh tế toàn cầu.

Một số quốc gia như Indonesia và Philippines đang chịu thiệt hại nặng nề hơn cả do đồng nội tệ mất giá, khiến chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu trở nên đắt đỏ.

Dù giá dầu đã hạ nhiệt xuống quanh mức 70 USD/thùng sau thỏa thuận hòa bình sơ bộ giữa Mỹ và Iran vào tuần trước (từ mức đỉnh hơn 100 USD/thùng), các nhà phân tích cho rằng "bóng đen" lạm phát và tình trạng suy giảm sức mua sẽ chưa thể sớm chấm dứt.

Tại Solok, một thị trấn nhỏ thuộc tỉnh Tây Sumatra (Indonesia), cô Nurafnia cho biết giá các thực phẩm giàu protein như trứng, thịt gà và thịt bò đã rục rịch tăng từ đầu năm. Cú bồi thêm từ đợt tăng giá xăng của tập đoàn năng lượng quốc gia Pertamina vào ngày 10/6 càng khiến mâm cơm gia đình thêm đắt đỏ.

Trước đây, Nurafnia vẫn thường lái xe ba tiếng đến thủ phủ Padang để mua sắm hoặc xem phim. "Giờ thì toàn bộ tiền lương của tôi đã bị 'ngốn' sạch bởi tiền xăng, điện và thực phẩm," cô ngán ngẩm. "Tôi không còn dư đồng nào để vào thành phố giải trí nữa."

Bức tranh bán lẻ cũng đang phản ánh rõ rệt xu hướng này. Khách hàng đang thắt chặt hầu bao và chuyển hướng sang các mặt hàng bình dân.

Ông Steven Cua, Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Philippines, cho biết nhiều gia đình đã từ bỏ các thương hiệu tạp hóa tầm trung, bánh ngọt đóng gói sẵn hay đồ uống từ sữa để ưu tiên các nhu yếu phẩm cơ bản với giá rẻ hơn. Người tiêu dùng cũng ngày càng chuộng các gói sản phẩm nhỏ, dùng một lần (sachet) cho thực phẩm và đồ chăm sóc cá nhân.

Tại Indonesia, ông Budiharjo Iduansjah - Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ và chủ trung tâm thương mại - nhận định tầng lớp thu nhập trung bình thấp là đối tượng bị tổn thương sâu sắc nhất. Họ buộc phải mua hàng hóa rẻ hơn, chất lượng thấp hơn hoặc giảm bớt số lượng.

Để giữ chân khách hàng, các nhà sản xuất cũng phải "liệu cơm gắp mắm". Ông Adhi Lukman, Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất thực phẩm và đồ uống Indonesia, tiết lộ các doanh nghiệp đang tìm cách cắt giảm chi phí bằng cách dùng bao bì rẻ hơn và áp dụng chiến lược "shrinkflation" (giữ nguyên giá nhưng giảm khối lượng/kích thước sản phẩm).

Bức tranh vĩ mô của khu vực cũng đang bộc lộ nhiều thách thức lớn khi hầu hết các quốc gia đều ghi nhận áp lực lạm phát gia tăng. Philippines chạm mức lạm phát 6,8% trong tháng 5; Indonesia nhích lên 3,1% bất chấp các nỗ lực trợ giá nhiên liệu; còn lạm phát tại Malaysia cũng đạt mức 2%, cao nhất trong gần hai năm.

Thái Lan, sau chuỗi ngày giảm phát kéo dài, đã chứng kiến lạm phát bật tăng trở lại khi chính sách thúc đẩy nhiên liệu sinh học làm giá dầu ăn và thực phẩm vọt lên; nước này thậm chí phải hạ mục tiêu đón khách du lịch quốc tế do chi phí vé máy bay đắt đỏ.

Ngay cả một nền kinh tế thu nhập cao như Singapore (tăng trưởng 6% trong quý I) cũng đang phải gồng mình chống đỡ sự suy giảm sức mua. Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore đã phải thắt chặt chính sách tiền tệ lần đầu tiên kể từ năm 2022. Dữ liệu tháng 5 cho thấy tốc độ tăng trưởng nợ phải trả của người dân Singapore đã vượt tốc độ tăng trưởng tài sản trong hai quý liên tiếp, cho thấy người dân đang phải vay mượn nhiều hơn để trang trải chi phí sinh hoạt.

Chủ tịch Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) Masato Kanda mới đây đã lên tiếng cảnh báo về nguy cơ lạm phát đình trệ (stagflation) tại các nền kinh tế châu Á. ADB dự báo tăng trưởng của các nước đang phát triển tại Đông Nam Á trong năm nay sẽ chỉ đạt 4,7% (giảm so với mức 4,8% năm ngoái) ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất.

Giáo sư kinh tế Rahma Gafmi từ Đại học Airlangga (Indonesia) nhận định: Sức mua sẽ mất rất nhiều thời gian để phục hồi. Nguyên nhân là do các nhà sản xuất vẫn đang phải giải quyết lượng hàng tồn kho nguyên vật liệu được nhập khẩu với giá cao ngất ngưởng trong quý trước.

Dù vậy, vẫn có những điểm sáng le lói. Chuyên gia kinh tế Robert Dan Roces từ tập đoàn SM Group (Philippines) chỉ ra rằng dòng kiều hối gửi về nước vẫn ổn định và thu nhập cốt lõi của người dân không thực sự sụt giảm.

"Yếu tố đang kìm hãm chi tiêu lúc này là tâm lý bất an chứ không hẳn là thiếu tiền. Một khi niềm tin tiêu dùng được cải thiện và giá dầu thiết lập mặt bằng ổn định, dòng tiền tiết kiệm đang bị kìm nén này có thể sẽ nhanh chóng được bơm trở lại thị trường”, ông Roces kết luận.

Đức Minh