'Scammer tài chính thường bán giấc mơ giàu nhanh, còn KOL tài chính trách nhiệm sẽ giúp người dùng hiểu rõ rủi ro'

Ngày 12/5, tại Hà Nội, Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026” với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI)”.

Diễn đàn do Liên minh Niềm tin số tổ chức, phối hợp chuyên môn cùng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), Hiệp hội An ninh mạng quốc gia và MoMo đồng tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.

Tại diễn đàn, bà Nguyễn Minh Thư, Phó Giám đốc CafeBiz và bà Nguyễn Thị Khánh Vân, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Tín nhiệm Không gian mạng Việt Nam đã có phần chia sẻ về chủ đề “Ảnh hưởng số và trách nhiệm trong tài chính”.

“Không tồn tại lợi nhuận siêu khủng trong thời gian dài”

Diễn giả dẫn một dự án đầu tư được nhiều KOL trong ngành tài chính quảng bá rầm rộ trên không gian mạng gần đây. Theo giới thiệu, cơ hội đầu tư này mang lại mức lãi suất khoảng 40% mỗi tháng, tương đương hơn 1% mỗi ngày.

“Khi nhận được thông tin về dự án, tôi thử đặt ra một bài toán: nếu đầu tư 250 triệu đồng, mỗi ngày mở mắt ra tôi có thể thu về khoảng 2,5 triệu đồng; mỗi tháng nhận khoảng 100 triệu đồng. Chỉ sau 3 tháng có thể hoàn vốn. Điều đáng chú ý là nhà đầu tư gần như không phải làm gì. Tất cả đã có AI xử lý. Việc duy nhất cần làm là nạp tiền vào hệ thống và chờ khoản thu nhập tự động.

Trong cộng đồng, tôi thấy rất nhiều thông tin về việc nhiều người đã thành công khi đầu tư vào dự án như thế này. Ở góc độ người dùng, tôi luôn tự hỏi: nếu muốn tự do tài chính, đâu là cách đầu tư nhanh nhất, sinh lời nhiều nhất nhưng không tốn công sức? Với những người không có nhiều kiến thức tài chính thì phải làm gì?”, bà Khánh Vân cho biết

Dưới góc nhìn của một chuyên gia có nhiều năm quan sát và phân tích trong ngành tài chính, bà Nguyễn Minh Thư nhấn mạnh đến con số 40% mỗi tháng, tương đương hơn 1% mỗi ngày, khoảng 480% mỗi năm. Tức sau một năm, khoản đầu tư có thể tăng khoảng 5,8 lần, gần gấp 6 lần. Nếu đầu tư 100 triệu đồng từ ngày 1/1 đến 31/12, số tiền có thể thành gần 600 triệu đồng.

“Đó là một con số không tưởng và đặt ra rất nhiều câu hỏi. Hãy hình dung, khi gửi tiền ngân hàng, lãi suất thông thường chỉ khoảng 7-9% mỗi năm. Ngay cả khi có số tiền rất lớn, vài trăm tỷ hay nghìn tỷ đồng, mức lãi suất thương lượng được cũng chỉ khoảng 11% mỗi năm. Trong khi đó, ở đây là 480% mỗi năm, tức gần gấp 6 lần chỉ sau một năm. Một mức lợi nhuận quá cao trong thị trường tài chính, lại được quảng bá là không có rủi ro, là dấu hiệu rất đáng ngờ. Những cơ hội đầu tư như vậy thường không tồn tại lâu, và chắc chắn không tồn tại lâu dài”, bà Thư nhấn mạnh.

Phó Giám đốc CafeBiz lưu ý, trong tài chính có một nguyên tắc: dòng tiền đánh hơi lợi nhuận rất nhanh. Không gì nhạy với lợi nhuận bằng dòng tiền. Nếu thực sự tồn tại cơ hội sinh lời lớn như vậy, các quỹ đầu tư, nhà đầu tư chuyên nghiệp hoặc bán chuyên nghiệp sẽ lập tức đổ tiền vào và san phẳng mọi lợi thế. Đó là lý do thị trường gần như không tồn tại những mức lợi nhuận siêu khủng kéo dài trong thời gian dài.

Điều thứ hai, theo bà Thư, một video chuyên nghiệp, thuyết phục, đẹp mắt không đồng nghĩa với hiệu quả đầu tư. Một công nghệ AI đầu tư bằng bot tự động hay công nghệ độc quyền cũng không nói lên điều gì.

Bà cho biết, trên thực tế, việc đầu tư bằng bot tự động đã xuất hiện từ rất lâu, đặc biệt trong thị trường forex và cả thị trường crypto. Nhiều quỹ đầu tư sở hữu năng lực công nghệ mạnh đã triển khai các mô hình này từ lâu. Tuy nhiên, phần lớn công nghệ đó không được công khai để chứng minh với thị trường và quan trọng nhất là không thể chứng minh được tính hiệu quả.

“Một KOL có nhiều người theo dõi hay tương tác cao cũng không phải bảo chứng cho mức độ an toàn hay uy tín. Hãy hình dung nhiều người liên tục check-in tại các sự kiện lớn, xuất hiện cùng người nổi tiếng hoặc những cá nhân có uy tín trong ngành. Nhưng điều họ muốn kể với công chúng là gì?

Tôi luôn băn khoăn về câu chuyện đằng sau việc họ cố gắng xuất hiện ở những nơi sang trọng hay đi cùng người nổi tiếng. Bởi thực tế, điều đó hoàn toàn không liên quan đến mức độ đáng tin cậy trong nghề nghiệp, đặc biệt là nghề nghiệp tài chính. Sau khi quan sát toàn bộ những đặc điểm như vậy, với dự án mà chị Vân vừa chia sẻ, tôi cho rằng đây là một dự án rất đáng ngờ” bà Thư nhấn mạnh.

Bà Nguyễn Thị Khánh Vân cho biết thêm, thực tế, đây là một bẫy lừa đảo liên quan đến vụ án tài sản số Bitconnect – một trong những vụ lừa đảo lớn nhất thế giới, gây thiệt hại khoảng 2 tỷ USD cho hơn 4.000 nạn nhân tại 95 quốc gia. Với mô hình này, kẻ lừa đảo chỉ cần xây dựng một kịch bản săn mồi, còn toàn bộ mất mát sẽ thuộc về người dùng.

“Chính vì vậy, chúng ta cần hết sức tỉnh táo trước những cơ hội đầu tư ‘siêu hấp dẫn’, ‘siêu lợi nhuận’. Từ hình ảnh một chuyên gia tư vấn tài chính, ranh giới để trở thành tội phạm thực chất rất mong manh”, bà Vân khuyến cáo.

KOL tài chính như ‘ngân hàng phát hành niềm tin’

Theo chuyên gia, không gian mạng giúp các KOL tài chính nhanh chóng xây dựng ảnh hưởng thông qua các nội dung về đầu tư, bảo hiểm hay quản lý tài chính cá nhân. Nhờ khả năng biến kiến thức tài chính khô khan thành nội dung dễ hiểu, dễ lan truyền, họ dễ dàng thu hút sự chú ý và tạo dựng niềm tin từ người xem.

Sức ảnh hưởng của KOL tài chính đặc biệt nhạy cảm vì họ không chỉ định hướng quan điểm mà còn định hướng cả dòng tiền: người xem tin ai, đầu tư vào đâu và quyết định tài sản của mình như thế nào.

“KOL tài chính hiện nay giống như một ‘ngân hàng phát hành niềm tin’. Họ sử dụng hình ảnh cá nhân, câu chuyện thành công và cách kể chuyện dễ lan truyền để thu hút cộng đồng. Niềm tin lúc này cũng giống như một loại tiền tệ. Người nào thu hút được càng nhiều niềm tin thì càng sở hữu một ‘kho dự trữ niềm tin’ lớn. Điều đáng lo ngại là niềm tin đang được tạo ra nhanh hơn năng lực kiểm chứng của người dùng”, bà Vân nêu quan điểm.

Lý giải về ảnh hưởng của các KOL tài chính tới cộng đồng, bà Nguyễn Minh Thư cho rằng điều này xuất phát từ một số cơ chế tâm lý trong não bộ con người.

Thứ nhất là ‘hiệu ứng hào quang’. Khi quan sát một người, chúng ta thường suy diễn từ một đặc điểm sang toàn bộ con người họ. Ví dụ, thấy ai nói chuyện nhẹ nhàng thì cho rằng họ hiền lành; thấy ai ăn mặc sang trọng, dùng hàng hiệu thì mặc nhiên tin họ thành công và hiểu biết. Nhưng thực tế không hẳn như vậy. Đó là hiệu ứng hào quang đang che mờ khả năng đánh giá của chúng ta.

Thứ hai là ‘thiên kiến xác nhận’. Con người luôn có xu hướng tìm kiếm và tin vào những thông tin phù hợp với niềm tin sẵn có của bản thân. Chúng ta muốn tin rằng mình có thể làm giàu nhanh thông qua hướng dẫn của KOL, hoặc có thể kiếm tiền mà không cần quá nhiều nỗ lực.

“Khi tôi phân tích tài chính trên trang cá nhân, có một câu hỏi khán giả hỏi rất nhiều: ‘Vậy cuối cùng có nên mua cổ phiếu này hay không?’ hoặc ‘Trong bối cảnh thị trường hiện nay thì nên đầu tư vào mã nào? Thực tế, tôi không bao giờ trả lời được những câu hỏi đó. Nhưng nhiều người vẫn tin rằng tôi có thể đưa ra đáp án chính xác chỉ nhờ kiến thức của mình”, bà Thư nêu thực tế.

Thứ ba là ‘bằng chứng xã hội’ trên mạng xã hội. Khi lướt mạng xã hội hay đọc báo, phần comment thường là nơi cực kỳ viral. Người dùng nhìn vào đó để đánh giá mức độ uy tín của một KOL. Nếu thấy hàng loạt bình luận cảm ơn, ca ngợi, chúng ta sẽ mặc định đó là người hiểu biết và đáng tin. Nhưng thực tế, các bình luận tích cực hoàn toàn có thể bị thao túng hoặc làm giả.

“Tôi không nói tất cả đều giả, nhưng điều đó hoàn toàn có thể xảy ra. Người ta có thể định hướng hàng loạt bình luận theo đúng kịch bản mong muốn dưới mỗi video hay bài đăng”, bà Thư chia sẻ.

Bà Nguyễn Thị Khánh Vân cho biết nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Australia đang siết chặt quản lý KOL tài chính, với trọng tâm là tính minh bạch thay vì mức độ nổi tiếng.

Theo bà, người dùng cần được biết đâu là chia sẻ khách quan, đâu là nội dung có yếu tố quảng bá thương mại. Khi nói về đầu tư, KOL không chỉ nhấn mạnh lợi nhuận mà phải đồng thời cảnh báo rủi ro, bởi “lợi nhuận càng cao thì rủi ro càng lớn”.

Tại Australia, cơ quan quản lý còn yêu cầu phân định rõ giữa trải nghiệm cá nhân và kiến thức tài chính mang tính khách quan. “Minh bạch, trách nhiệm và bảo vệ nhà đầu tư là những nguyên tắc cốt lõi đối với người có ảnh hưởng trong lĩnh vực tài chính”, bà Vân nhấn mạnh.

Làm sao phân biệt KOL tài chính có trách nhiệm với một scammer tài chính?

Để trả lời câu hỏi này, bà Nguyễn Minh Thư dẫn một ví dụ: Giả sử có hai người cùng bán cho bạn một căn nhà và cả hai đều nhận hoa hồng. Người A đứng trước căn nhà với vẻ ngoài bóng bẩy, khẳng định đây là cơ hội cuối cùng, giá sẽ tăng gấp nhiều lần trong năm tới, nếu bỏ lỡ hôm nay sẽ phải hối tiếc.

Người B thì khác. Họ dẫn bạn đi xem căn nhà, chỉ ra đây là căn nhà đẹp, nội thất tốt, nhưng nền đất còn yếu, tường có vết nứt hoặc pháp lý còn vấn đề. Người B nói rõ: nếu mua căn nhà này, bạn sẽ phải tính đến chi phí gia cố nền móng, sửa chữa các điểm rủi ro để có thể ở an toàn hoặc bán lại sau này. Đồng thời, họ cũng cung cấp thêm thông tin về thị trường bất động sản, xu hướng lãi suất, áp lực nếu vay tiền đầu tư hay nguồn cung bất động sản trong tương lai.

Qua đó, chúng ta sẽ thấy rất rõ sự khác biệt. Người A bán cho bạn những giấc mơ. Người B cung cấp kiến thức và cơ hội.

Tương tự, bà Thư cho biết scammer tài chính thường bán giấc mơ làm giàu nhanh, còn KOL tài chính có trách nhiệm sẽ giúp người dùng hiểu rủi ro và đồng hành cùng họ. Một KOL tài chính có trách nhiệm sẽ ưu tiên giáo dục tài chính hơn là thúc đẩy đầu tư. Họ luôn nói rõ đâu là trải nghiệm cá nhân, đâu là góc nhìn tham khảo. Họ không đưa ra khuyến nghị mua bán cụ thể hay kích động tâm lý FOMO của người xem.

“Khi sở hữu cộng đồng lớn, KOL tài chính có trách nhiệm thường hướng tới việc xây dựng cộng đồng học hỏi và chia sẻ kiến thức. Ngược lại, scammer tài chính thường tạo ra một ‘phễu bán hàng’ để bán khóa học, sản phẩm tài chính, thậm chí là sản phẩm lừa đảo”, bà Thư nhấn mạnh.

Phó Giám đốc Cafebiz nhấn mạnh việc kinh doanh, cung cấp dịch vụ chứng khoán khi chưa được Uỷ ban Chứng khoán nhà nước cấp phép là hành vi bị nghiêm cấm theo khoản 4 Điều 12 Luật Chứng khoán.

Các vị chuyên gia gửi tới thông điệp: ‘KOL tài chính tử tế là người thắp đèn dẫn đường cho khán giả, chứ không phải đẩy khán giả vào bóng tối’.

Phan Trang