Sự hồi sinh của BlackBerry

Người trẻ thế hệ Z (Gen Z) đang cố gắng kết nối lại với thế giới xung quanh thay vì vùi đầu vào mạng xã hội, từ đó dần hình thành xu hướng Dumbphones - tìm về những thiết bị xưa cũ chỉ có chức năng liên lạc. Trong đó, BlackBerry được tìm mua nhiều nhất.

Tìm kiếm trên TikTok với từ khóa “Blackberry”, kết quả hiển thị hàng nghìn video về việc Gen Z mua điện thoại cũ trên eBay hoặc lục lại trong tủ quần áo của bố mẹ, sau đó trang trí lại bằng cách gắn các hạt lấp lánh và móc chìa khóa. Theo ghi nhận của Fast Company, hashtag #blackberry trên TikTok hiện có hơn 125.000 bài đăng, trong đó xuất hiện nổi bật là các mẫu như BlackBerry Classic Q20 Bold 9900 hay Curve.

“Chúng ta đã đi hết một vòng tròn”, TikToker có tên Notchonnie nói trong video khoe bộ sưu tập hàng trăm thiết bị cũ. “Tôi chán Apple đến mức tôi có thể từ bỏ mọi thứ để đổi lấy chiếc BlackBerry”.

Khi làn sóng tìm mua BlackBerry nổi lên, nhiều người bắt đầu hoài niệm và đặt câu hỏi về sự sụp đổ của chiếc điện thoại từng được coi là biểu tượng công nghệ của thế giới. Chỉ trong vòng chưa đầy một thập kỷ, từ đỉnh cao, Blackberry đã rơi vào quên lãng một cách đau đớn tột cùng.

BlackBerry – sản phẩm của công ty Research In Motion (RIM) – ra đời vào năm 1999 với định hướng rõ ràng: thiết bị di động cho doanh nhân. Không giống các điện thoại thông thường, BlackBerry cung cấp email thời gian thực, bàn phím vật lý dễ soạn thảo và mức độ bảo mật cao hơn bất kỳ sản phẩm nào cùng thời.

Với giới doanh nghiệp, chính trị gia và truyền thông toàn cầu, BlackBerry là biểu tượng của sự chuyên nghiệp. Barack Obama từng bị buộc phải từ bỏ BlackBerry khi nhậm chức Tổng thống Mỹ và ông chỉ chấp nhận điều đó sau khi đội an ninh tạo ra một phiên bản bảo mật riêng. Tại thời kỳ đỉnh cao năm 2011, BlackBerry chiếm 20% thị phần điện thoại thông minh toàn cầu, với hơn 80 triệu người dùng, đặc biệt phổ biến tại thị trường Bắc Mỹ, Trung Đông và châu Phi.

Không chỉ giới doanh nhân, giới trẻ cũng mê mẩn BlackBerry nhờ dịch vụ nhắn tin BBM (BlackBerry Messenger) – một ứng dụng độc quyền cho phép nhắn tin miễn phí giữa các thiết bị cùng hệ. BBM trở thành mạng xã hội thu nhỏ, cạnh tranh với cả SMS và các nền tảng nhắn tin đang manh nha như WhatsApp.

Tuy nhiên, sự tự tin thái quá chính là bước đầu dẫn đến cú trượt dài của BlackBerry. Khi Apple giới thiệu iPhone vào năm 2007, nhiều lãnh đạo RIM đã… cười nhạo. Họ cho rằng: một chiếc điện thoại không có bàn phím, chỉ có màn hình cảm ứng sẽ không thể nào có thể ứng dụng nghiêm túc trong công việc. Việc iPhone có pin yếu, hoạt động trên mạng 2G và khả năng làm nghẽn mạng của AT&T với các tính năng tải nhạc, video cũng khiến RIM không mấy bận tâm.

“Nó không thể đe dọa mảng kinh doanh cốt lõi của RIM được. Không bảo mật, pin yếu, bàn phím thì tệ”, Larry Conlee - phó tướng hàng đầu của Lazaridis thời đó nhận định.

Thế nhưng, iPhone đã thay đổi cuộc chơi. Apple không chỉ bán điện thoại, họ bán một hệ sinh thái – App Store, iTunes, trình duyệt Safari – và trải nghiệm người dùng liền mạch. Trong khi đó, BlackBerry vẫn trung thành với định hướng bảo thủ: nhấn mạnh bàn phím vật lý, hệ điều hành riêng kém thân thiện và từ chối mở rộng App World của mình.

Sự bảo thủ ấy khiến BlackBerry ngày càng tụt lại phía sau và đến khi nhận ra sai lầm, mọi thứ đã quá muộn. RIM bắt đầu thử nghiệm với các mẫu cảm ứng như BlackBerry Storm hay BlackBerry Torch, song phản hồi từ thị trường không mấy tích cực vì trải nghiệm cảm ứng kém xa so với iOS và Android.

Năm 2013, BlackBerry tung ra hệ điều hành BlackBerry 10 như một phương án “cứu cánh” cuối cùng. Tuy nhiên, ngay cả khi hệ điều hành này mang lại một số trải nghiệm tốt hơn, nó vẫn thiếu hụt nghiêm trọng các ứng dụng phổ biến như Instagram, YouTube, Google Maps... Điều này khiến người dùng không mặn mà chuyển sang, trong khi nhà phát triển không muốn tạo app cho một nền tảng quá nhỏ.

Quý I/2014, Blackberry lỗ 84 triệu USD. Sau khi thông tin này được công bố, cổ phiếu hãng ngay lập tức giảm tới 30%. Quý IV/2016, trong hơn 432 triệu smartphone được bán ra trên toàn cầu, chỉ 208.000 chiếc là BlackBerry. Thị phần từ hơn 20% năm 2011 rơi xuống còn dưới 1%.

Những năm sau đó, hãng chỉ phát hành vài dòng máy hợp tác với TCL hoặc chạy Android, nhưng doanh số mờ nhạt. Đến năm 2020, TCL tuyên bố ngừng sản xuất điện thoại BlackBerry. Và tháng 1 năm 2022, BlackBerry chính thức khai tử dịch vụ hỗ trợ các điện thoại cũ – đánh dấu chấm hết cho một biểu tượng di động.

Cú lội ngược dòng

Hiện tại, dù BlackBerry vẫn là một thương hiệu mang tính biểu tượng, mảng kinh doanh của tập đoàn ngày nay đã mang một diện mạo hoàn toàn khác so với gần hai thập kỷ trước.

Dù còn cách rất xa mức đỉnh năm 2008, giá cổ phiếu của BlackBerry đã tăng gấp đôi trong năm nay khi giới đầu tư tán thưởng chiến lược tập trung vào phần mềm thiết yếu cho xe hơi và truyền thông bảo mật. John Giamatteo, Giám đốc Điều hành của BlackBerry, đã tham gia tập mới nhất của chương trình “The Tech Download” để thảo luận về cách công ty tự định vị cho một tương lai gắn liền với AI.

"Sản phẩm chúng tôi cung cấp không còn nằm gọn trong lòng bàn tay như trước, nhưng các giá trị về an ninh, niềm tin và sự đổi mới sáng tạo vẫn tỏa sáng thông qua phần mềm, dịch vụ và các giải pháp khác", Giamatteo đúc kết khi khái quát về mảng kinh doanh hiện tại của tập đoàn.

Hiện có hai mảng kinh doanh chính đang đóng góp phần lớn doanh thu cho BlackBerry. Thứ nhất là truyền thông bảo mật: BlackBerry bán các sản phẩm truyền thông mã hóa và an toàn cho các khách hàng tổ chức, bao gồm cả các chính phủ.

Thứ hai là QNX: Mảng kinh doanh mà qua đó BlackBerry bán hệ điều hành và các phần mềm khác cho xe hơi, làm nền tảng cho các tính năng từ hệ thống phanh cho đến một số chức năng tự lái bán hoàn toàn. Theo BlackBerry, QNX đã trở thành một nhân tố quan trọng trong mảng phần mềm ô tô đòi hỏi tính an toàn cao và đã được tích hợp trên 275 triệu chiếc xe hơi.

Tuy nhiên, Giamatteo nhìn nhận mảng kinh doanh QNX là chìa khóa cho một tương lai tích hợp AI, cụ thể là Physical AI (AI vật lý) - một thuật ngữ bao hàm các sản phẩm như xe tự lái và robot. BlackBerry đã thiết kế phần mềm của mình đạt các tiêu chuẩn an toàn cực kỳ khắt khe - yếu tố bắt buộc đối với ô tô. Chuẩn mực đó hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả trong các lĩnh vực như robot.

"Chúng tôi cho rằng đây thậm chí có thể là một phân khúc tăng trưởng nhanh của ngành công nghiệp", Giamatteo nhận định.

Vị CEO không đề cập đến robot hình người (humanoid robots), như những mẫu robot mà bạn có thể đã xem trong các video tại Trung Quốc gần đây. Thay vào đó, ông ám chỉ đến robot trong môi trường công nghiệp, nhà máy hoặc y tế.

"Robot là một trong những mảng kinh doanh tăng trưởng nhanh nhất trong danh mục đầu tư QNX của công ty," vị CEO chia sẻ.

BlackBerry giờ đây cũng đang hái ra tiền từ phân khúc này. Công ty đang sở hữu lượng đơn hàng tồn đọng cho QNX trị giá 950 triệu USD, và một phần trong số đó thuộc về mảng robot. Ông Giamatteo không tiết lộ con số cụ thể xung quanh các đơn đặt hàng.

Như vậy, sau gần một thập kỷ rời thị trường điện thoại di động, BlackBerry đang cho thấy một diện mạo mới khi chuyển trọng tâm sang phần mềm và công nghệ bảo mật. Từ một thương hiệu từng thống trị thị trường smartphone, doanh nghiệp Canada này hiện xây dựng vị thế trong những lĩnh vực mà người dùng phổ thông ít khi nhìn thấy.

Bước ngoặt tài chính đáng chú ý đến trong quý I/2026, khi BlackBerry ghi nhận dòng tiền dương. Đây là kết quả mà công ty chưa từng đạt được ở đầu năm tài chính kể từ năm 2017.

Theo: CNBC

Vũ Anh