Thái Lan, Indonesia dồn lực làm xe điện, chuyên gia chỉ ra 'bài toán ngược': Càng muốn tự sản xuất, người dân càng khó mua xe giá rẻ

Mỗi quốc gia một chính sách

Thái Lan, Indonesia và Malaysia đang đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp xe điện. 3 quốc gia lần lượt xây dựng các chính sách nhằm thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất trong nước và hình thành chuỗi cung ứng nội địa.

Các chính sách này được kỳ vọng tạo thêm việc làm, thúc đẩy đầu tư, mở rộng cơ sở thuế, giảm phụ thuộc vào xe nhập khẩu và hỗ trợ quá trình giảm phát thải trong lĩnh vực giao thông. Tuy nhiên, việc mỗi quốc gia theo đuổi những yêu cầu riêng về sản xuất và nội địa hóa cũng đang làm gia tăng chi phí, trong khi giá xe điện vẫn là một trong những yếu tố quyết định khả năng phổ cập.

Tại Thái Lan, quốc gia có ngành sản xuất ô tô phát triển hàng đầu Đông Nam Á, chính sách ưu đãi xe điện được gắn chặt với yêu cầu sản xuất trong nước. Theo Hội đồng Đầu tư Thái Lan (BOI), các nhà sản xuất được hưởng ưu đãi đối với xe điện nhập khẩu phải sản xuất trong nước 2 xe cho mỗi xe nhập khẩu trong năm 2026. Tỷ lệ này sẽ tăng lên 3 xe sản xuất trong nước cho mỗi xe nhập khẩu từ năm 2027.

Thái Lan đồng thời yêu cầu tỷ lệ sử dụng linh kiện nội địa cao hơn và tăng cường các quy định đối với pin nhập khẩu. Mục tiêu là thúc đẩy hình thành chuỗi cung ứng trong nước thay vì chỉ biến thị trường thành nơi tiêu thụ xe điện nhập khẩu.

Tuy nhiên, chính sách này cũng tạo ra những thách thức nhất định. Các hiệp định thương mại tự do khiến xe điện giá thấp từ Trung Quốc gia tăng hiện diện tại thị trường Thái Lan, kéo theo cạnh tranh về giá và gây sức ép lên các nhà cung cấp linh kiện trong nước. Trong khi đó, quá trình mở rộng sản xuất nội địa vẫn gặp khó khăn do những khoảng trống trong chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất pin trong nước còn hạn chế.

Indonesia cũng đặt yêu cầu cao hơn đối với tỷ lệ nội địa hóa. Theo thông tin được Jakarta Post dẫn lại, tỷ lệ linh kiện sản xuất trong nước được yêu cầu ở mức ít nhất 40% trong năm 2026, tăng lên 60% trong giai đoạn 2027-2029 và 80% từ năm 2030. Chính phủ Indonesia đồng thời gắn các ưu đãi dành cho xe điện nhập khẩu với cam kết đầu tư vào sản xuất trong nước.

Dù có lợi thế về nguồn tài nguyên phục vụ ngành công nghiệp pin, Indonesia vẫn phải giải quyết nhiều vấn đề về hạ tầng. Theo một báo cáo nghiên cứu của Hội đồng Quốc tế về Giao thông Vận tải Sạch, hệ thống sạc xe điện bên ngoài các khu vực đô thị trên đảo Java gần như chưa phát triển. Trong khi đó, nguồn điện của Indonesia vẫn phụ thuộc lớn vào nhiệt điện than.

Điều này trở thành một thách thức khác khi ngành công nghiệp ô tô toàn cầu ngày càng quan tâm tới các loại pin không sử dụng niken. Nếu xu hướng này tiếp tục, việc xây dựng chuỗi cung ứng xe điện dựa nhiều vào niken có thể khiến Indonesia đối mặt với nguy cơ đầu tư vào một cấu trúc chi phí cao hơn và có lượng phát thải lớn hơn.

Tại Malaysia, chính phủ cũng đang thúc đẩy lắp ráp xe điện trong nước, đồng thời tìm cách xây dựng ngành công nghiệp dựa trên các thương hiệu nội địa như Proton và Perodua. Chính sách mới tập trung nhiều hơn vào xe lắp ráp trong nước, trong khi các ưu đãi đặc biệt dành cho xe điện nhập khẩu nguyên chiếc đã được thu hẹp.

Theo New Straits Times, Malaysia đã chấm dứt các ưu đãi đặc biệt dành cho xe điện nhập khẩu nguyên chiếc và gia hạn ưu đãi thuế đối với các mẫu xe lắp ráp trong nước đến năm 2027. Chính phủ cũng áp dụng các yêu cầu liên quan đến giá bán và công suất, qua đó hạn chế sự hiện diện của một số mẫu xe điện nhập khẩu giá thấp.

Chính sách này giúp tạo thêm dư địa cho hoạt động sản xuất trong nước nhưng đồng thời có thể làm giảm lựa chọn xe giá thấp đối với người tiêu dùng. Các nhà sản xuất Malaysia cũng phải đầu tư vào hệ thống lắp ráp pin, hệ truyền động điện và mạng lưới nhà cung cấp chuyên biệt, trong khi năng lực của các doanh nghiệp nội địa chưa theo kịp tốc độ chuyển đổi.

Hạ tầng sạc cũng là một điểm nghẽn. Việc triển khai các trạm sạc nhanh đang chậm hơn mục tiêu do hạn chế về công suất lưới điện và các rào cản pháp lý. Bên cạnh đó, trợ cấp nhiên liệu hóa thạch vẫn làm giảm lợi thế kinh tế trực tiếp của việc chuyển từ xe xăng sang xe điện, khiến người tiêu dùng có thêm lý do để trì hoãn thay đổi.

Lộ diện bài toán khó

Những vấn đề trên không chỉ xuất hiện ở từng quốc gia mà còn tạo ra một thách thức chung cho toàn khu vực. Thái Lan, Indonesia và Malaysia đều muốn xây dựng chuỗi sản xuất xe điện trong nước, nhưng mỗi nước lại áp dụng những yêu cầu khác nhau về tỷ lệ nội địa hóa, ưu đãi và sản xuất.

Thay vì sử dụng chung một mô hình cung ứng, sản xuất và đầu tư cho cả khu vực, doanh nghiệp có thể phải xây dựng các phương án riêng cho từng quốc gia. Khi nhu cầu xe điện vẫn đang trong quá trình phát triển, chi phí phát sinh từ sự phân mảnh này có thể trở thành gánh nặng đáng kể.

Cuối cùng, khoản chi phí đó sẽ phải được phân bổ giữa doanh nghiệp, chính phủ thông qua các chương trình ưu đãi hoặc người tiêu dùng thông qua giá bán. Đây là bài toán khó đối với các chính phủ Đông Nam Á khi vừa muốn hình thành năng lực sản xuất xe điện trong nước, vừa cần đưa giá xe xuống mức đủ hấp dẫn để thúc đẩy quá trình chuyển đổi trên quy mô lớn.

Việc xây dựng ngành công nghiệp xe điện nội địa vì thế không đồng nghĩa với việc thị trường sẽ tự động trở nên dễ tiếp cận hơn. Các chính sách nội địa hóa có thể tạo việc làm, thu hút đầu tư và phát triển năng lực công nghiệp, nhưng nếu làm gia tăng chi phí hoặc hạn chế nguồn cung xe giá thấp, chúng cũng có thể ảnh hưởng đến tốc độ phổ cập xe điện.

Thái Lan, Indonesia và Malaysia vẫn có những lý do để theo đuổi mục tiêu trở thành các trung tâm sản xuất xe điện thay vì chỉ đóng vai trò thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, thách thức của ba quốc gia này là phải cân bằng giữa mục tiêu phát triển năng lực sản xuất trong nước và yêu cầu về một thị trường xe điện có mức giá phù hợp với số đông người tiêu dùng.

Đức Minh