Trồng loại quả ‘đến từ thiên đường’ của Việt Nam, anh nông dân Ấn Độ bất ngờ trúng lớn, chỉ bán hạt giống cũng kiếm bộn tiền

Từ vài hạt gấc được mang về sau một sự kiện địa phương, một nông dân tại bang Kerala (Ấn Độ) đã xây dựng thành công mô hình trồng loại cây có nguồn gốc từ Việt Nam và tạo ra nguồn thu hàng trăm nghìn rupee mỗi năm. Điều đáng chú ý là thay vì bán quả, ông chủ yếu kinh doanh hạt giống để phục vụ nhu cầu nhân rộng mô hình.

Jojo Punnackal, sống tại Ernakulam, bang Kerala, lần đầu biết đến quả gấc vào năm 2018 khi tham gia tổ chức một sự kiện của một tổ chức phúc lợi xã hội tại Vaikom. Ấn tượng với loại quả có màu đỏ cam rực rỡ cùng lớp vỏ gai đặc trưng nhưng chưa từng nhìn thấy trước đó, ông đã xin một vài hạt giống mang về trồng thử.

Theo Jojo, chính quyết định tưởng chừng ngẫu hứng này đã thay đổi hoàn toàn sự gắn bó của ông với nông nghiệp. Dù sinh ra trong gia đình nhiều thế hệ trồng các loại cây thương mại như cao su và cau, ông chỉ thực sự quan tâm đến lĩnh vực này sau khi tìm hiểu sâu hơn về cây gấc và nhận thấy tiềm năng kinh tế của nó.

Những hạt giống đầu tiên được gieo ngay sau trận lũ lớn xảy ra tại Kerala năm 2018. Các hạt từng bị ngập nước nhiều ngày nhưng vẫn nảy mầm khi được trồng trực tiếp xuống đất. Chỉ sau khoảng ba đến bốn tháng, cây bắt đầu ra hoa và phát triển theo dạng dây leo tương tự chanh dây.

Quá trình tìm hiểu sau đó giúp Jojo biết rằng gấc (Momordica cochinchinensis) có nguồn gốc từ Việt Nam và được trồng phổ biến tại nhiều quốc gia Đông Nam Á như Campuchia, Thái Lan, Lào, Myanmar, cùng một số khu vực ở miền Nam Trung Quốc và Đông Bắc Australia.

Điều khiến ông bất ngờ hơn cả là giá trị dinh dưỡng của loại quả này cũng như quy mô thị trường dành cho các sản phẩm chế biến từ gấc tại nhiều quốc gia trong khu vực.

Đến cuối năm 2018, những cây gấc đầu tiên bắt đầu cho thu hoạch. Ban đầu quả có màu xanh, sau đó chuyển dần sang vàng, cam và cuối cùng là đỏ cam khi chín. Mỗi quả có thể nặng khoảng 1 kg, trong khi một cây trưởng thành có khả năng cho từ 40-50 quả mỗi vụ. Hiện khu vườn của Jojo thu hoạch hai vụ mỗi năm.

Sau vụ đầu tiên, thay vì đưa quả ra thị trường, Jojo lựa chọn tập trung thu hoạch hạt để nhân giống. Ông dần mở rộng diện tích canh tác, thay thế nhiều diện tích cao su bằng gấc. Hiện nay, hơn 30 cây gấc được trồng trên sân thượng, sân trước và khu đất rộng khoảng 60 cent (gần 2.430 m²) quanh nhà.

Mỗi gói hạt giống gồm sáu hạt được Jojo bán với giá khoảng 300 rupee. Theo ông, số lượng hạt trong mỗi gói được giữ ở mức này vì cây gấc là loài đơn tính khác gốc, chỉ có thể xác định cây đực hay cây cái khi bắt đầu ra hoa. Để đạt hiệu quả thụ phấn cao, tỷ lệ phù hợp là một cây đực cho khoảng năm cây cái.

Nhờ nhu cầu ngày càng tăng từ những người muốn trồng thử loại cây này, hoạt động bán hạt giống mang lại cho Jojo khoảng 15.000 rupee mỗi tháng, tương đương khoảng 200.000 rupee (2 lakh rupee) mỗi năm.

Một khách hàng tên Ramesan tại Kannur cho biết sau khi mua hạt giống từ Jojo, cây bắt đầu ra hoa chỉ sau khoảng ba tháng và đến nay đã cho khoảng 200 quả.

Theo Jojo, gấc phát triển tốt tại những khu vực có nhiều nắng, khí hậu tương đối khô và chủ động được nguồn nước tưới. Ông ưu tiên sử dụng phân bón hữu cơ như phân bò ủ và khuyến khích thụ phấn thủ công vì có thể nâng tỷ lệ đậu quả lên khoảng 90%, trong khi thụ phấn tự nhiên chỉ đạt khoảng 40%.

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, gấc còn được đánh giá cao về mặt dinh dưỡng. Nhiều nghiên cứu cho thấy loại quả này chứa hàm lượng carotenoid rất cao, đặc biệt là beta-carotene và lycopene, bên cạnh các hợp chất như lutein, zeaxanthin và beta-cryptoxanthin.

Các hoạt chất này được cho là có tác dụng chống oxy hóa, hỗ trợ bảo vệ thị lực, góp phần giảm tổn thương của tia cực tím đối với mắt và cung cấp tiền vitamin A cần thiết cho hệ miễn dịch.

Theo Jojo, tại Việt Nam và một số nước Đông Nam Á, gấc được sử dụng trong nhiều sản phẩm thực phẩm chức năng cũng như mỹ phẩm nhờ hàm lượng chất chống oxy hóa cao. Sau vụ thu hoạch đầu tiên, ông đã học hỏi thêm kỹ thuật trồng gấc từ các nhà vườn Việt Nam và các kênh chia sẻ kinh nghiệm trên YouTube để hoàn thiện quy trình canh tác.

Ngoài việc chế biến thành nước ép hoặc sử dụng như một loại rau trong các món ăn địa phương, phần thịt đỏ bao quanh hạt gấc còn được dùng làm chất tạo màu tự nhiên cho nhiều món ăn truyền thống. Tại Việt Nam, đây là nguyên liệu quen thuộc để tạo màu đỏ cho xôi gấc trong các dịp lễ, Tết và sự kiện quan trọng. Bên cạnh đó, gấc còn có thể được chế biến thành dầu ăn, mứt, xà phòng, kem dưỡng da và nhiều sản phẩm giá trị gia tăng khác.

Đến nay, Jojo cho biết đã cung cấp hạt giống cho hơn 3.000 người trên khắp Ấn Độ, trong đó khoảng 300 người đã bắt đầu thu hoạch. Theo ông, cây gấc vẫn còn khá mới tại thị trường này và nhận thức của người dân về giá trị dinh dưỡng cũng như tiềm năng kinh tế của loại cây có nguồn gốc từ Việt Nam còn hạn chế. Vì vậy, mục tiêu của ông trong thời gian tới vẫn là tiếp tục nhân giống, mở rộng diện tích trồng và đưa gấc đến với nhiều nông hộ hơn trên khắp Ấn Độ.

Như Quỳnh