Trung Quốc đẩy mạnh mua một loại khoáng sản mà Việt Nam sở hữu trữ lượng lớn thứ 2 thế giới - ai là nhà cung cấp lớn nhất?

Trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc nhập khẩu 121 triệu tấn bauxite, tăng 17,5% so với 103 triệu tấn cùng kỳ năm 2025 và cao hơn nhiều so với 77 triệu tấn trong nửa đầu năm 2024. Như vậy, lượng nhập khẩu đã tăng 33,8% từ nửa đầu năm 2024 đến nửa đầu năm 2025.

Theo từng quý, Trung Quốc nhập 58 triệu tấn trong quý I/2026 và 63 triệu tấn trong quý II, tăng khoảng 8,6%. Trong khi đó, lượng nhập khẩu tương ứng của năm 2025 là 47 triệu tấn và 56 triệu tấn; năm 2024 là 36 triệu tấn và 41 triệu tấn, thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm 2026.

Đáng chú ý, đà tăng nhập khẩu diễn ra trong bối cảnh giá bauxite giảm mạnh. Theo SMM, giá CIF bauxite nhập khẩu trung bình trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 66,37 USD/tấn, giảm khoảng 26% so với cùng kỳ năm trước.

Giá bauxite Guinea CIF Trung Quốc trung bình ở mức 65,88 USD/tấn, giảm 25,8%. Bauxite Australia nhiệt độ cao đạt khoảng 56,93 USD/tấn, giảm 23%, trong khi loại nhiệt độ thấp ở mức 61,63 USD/tấn, giảm 24,1%.

Diễn biến giá cũng cho thấy chi phí vận chuyển và những lo ngại về nguồn cung có tác động nhất định. Trong tháng 3, giá bauxite FOB Guinea tăng từ khoảng 37,5 USD/tấn ngày 2/3 lên 38,5 USD/tấn ngày 20/3 và duy trì quanh mức này đến cuối tháng. Trong cùng thời gian, chênh lệch CIF-FOB Guinea mở rộng từ khoảng 24,5 USD/tấn lên 30 USD/tấn.

Từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5, thị trường xuất hiện tin đồn Guinea có thể áp dụng trần xuất khẩu bauxite 150 triệu tấn. Giá bauxite Guinea CIF Trung Quốc duy trì quanh 67,5 USD/tấn từ ngày 24/4 đến 8/5, trong khi chỉ số SMM Imported Bauxite CIF Index ở gần 67,52 USD/tấn.

Đến tháng 6, giá bauxite Guinea CIF Trung Quốc tăng từ khoảng 68 USD/tấn đầu tháng lên 69,5 USD/tấn giữa tháng và 71 USD/tấn cuối tháng.

Giá hợp đồng dài hạn hàng tháng của Guinea cũng biến động từ 67 USD/tấn tháng 1/2026, xuống 62 USD/tấn tháng 2, phục hồi lên 63 USD/tấn tháng 3, duy trì ở 70 USD/tấn từ tháng 4 đến tháng 6 và tăng lên 71 USD/tấn tháng 7.

Dù chưa có hạn ngạch nào được xác nhận trong nửa đầu năm, tin đồn về khả năng hạn chế xuất khẩu đã tạo thêm động lực để người mua nhập hàng sớm. Nếu hạn ngạch được áp dụng sau tháng 7, các lô hàng đã vận chuyển có thể không chịu tác động hồi tố, khiến doanh nghiệp có thêm lý do để mua trước.

Vậy tại sao Trung Quốc vẫn nhập khẩu nhiều bauxite khi công suất nhôm được giới hạn ở mức 45 triệu tấn?

Mức trần 45 triệu tấn là công suất sản xuất nhôm nguyên chất được cấp phép, không đồng nghĩa sản lượng thực tế mỗi năm luôn dừng chính xác ở mức này. Các nhà máy không thể hoạt động 100% công suất liên tục do sự cố nồi điện phân, bảo dưỡng dây chuyền, bộ chỉnh lưu, máy biến áp, hạn chế trong khâu đúc, cũng như ảnh hưởng từ lũ lụt, hạn hán, điều kiện thị trường điện và hạn chế cung cấp điện tại địa phương.

Ở chiều ngược lại, một số nhà máy có thể sản xuất vượt công suất định mức, trong khi các nhà máy khác hoạt động dưới công suất vì vấn đề kỹ thuật, điện năng hoặc nguyên liệu. Do đó, yếu tố quan trọng là sự thay đổi công suất ròng của toàn hệ thống.

Ngay cả mức tăng 1% trên nền công suất 45 triệu tấn cũng tương đương khoảng 450.000 tấn công suất thực tế mỗi năm. Trong điều kiện vận hành thuận lợi, Trung Quốc có thể đạt hoặc vượt nhẹ mức sản lượng nhôm 45 triệu tấn.

Bên cạnh đó, dòng chảy thương mại cũng thúc đẩy nhập khẩu. Căng thẳng tại Trung Đông, bao gồm gián đoạn quanh eo biển Hormuz, đã khiến một số lô bauxite Australia vốn dành cho người mua ở Trung Đông được chuyển hướng sang Trung Quốc. Chênh lệch giá giữa Trung Quốc và nước ngoài cũng tạo cơ hội kinh doanh chênh lệch giá cho các nhà giao dịch. Riêng trong tháng 4/2026, dòng bauxite toàn cầu sang Trung Quốc tăng khoảng 26% so với cùng kỳ năm trước.

Về nguồn cung, Guinea là nhà cung cấp lớn nhất cho Trung Quốc. Trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc nhập 99 triệu tấn bauxite từ Guinea, tăng từ 79 triệu tấn cùng kỳ năm 2025 và 56 triệu tấn trong nửa đầu năm 2024. Mức tăng trong nửa đầu năm 2026 là 25,3%, sau khi tăng 41,1% trong nửa đầu năm 2025.

Australia đứng tiếp theo với 18,1 triệu tấn, tăng từ 16,5 triệu tấn trong nửa đầu năm 2025 và 17,8 triệu tấn cùng kỳ năm 2024. Mức tăng năm 2026 là 9,7%, sau khi giảm 7,3% trong nửa đầu năm 2025.

Trong khi đó, nhập khẩu từ Guyana đạt 1,092 triệu tấn, tăng từ 854.000 tấn, tương đương 27,9%.

Như vậy, lượng bauxite Trung Quốc nhập khẩu tăng mạnh chủ yếu nhờ giá thấp, tâm lý mua trước trước nguy cơ nguồn cung Guinea bị hạn chế và sự thay đổi của dòng chảy thương mại toàn cầu, trong khi Guinea tiếp tục giữ vị trí nhà cung cấp lớn nhất.

Đức Minh