Trung Quốc mua dầu vượt mặt Mỹ khiến Canada đổi ý, quyết giữ 'siêu đường ống' 23 tỷ USD

Theo Financial Post, giới chức Canada hiện xem TMX là một “tài sản chiến lược cực kỳ quan trọng” trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh và nguồn cung từ Trung Đông đối mặt nhiều rủi ro.

TMX là dự án đường ống dầu được chính phủ Canada quốc hữu hóa vào năm 2018 sau khi tập đoàn Kinder Morgan rút lui vì áp lực từ các nhóm hoạt động môi trường. Khi đó, Ottawa chi khoảng 3,3 tỷ USD để tiếp quản dự án và từng nhiều lần phát tín hiệu sẽ sớm bán lại cho tư nhân.

Tuy nhiên, sau nhiều năm tranh cãi và đội vốn mạnh, dự án mở rộng TMX cuối cùng cũng hoàn thành vào năm 2024 với tổng chi phí lên tới khoảng 23 tỷ USD. Công suất vận chuyển hiện đạt khoảng 890.000 thùng/ngày, gấp ba lần so với trước đây.

Điểm tạo ra khác biệt lớn là TMX giúp Canada lần đầu có tuyến xuất khẩu dầu thuận lợi sang châu Á thay vì phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thị trường Mỹ suốt nhiều thập kỷ.

Tác động nhanh chóng xuất hiện chỉ sau một năm vận hành. Từ thời điểm khai trương đến mùa xuân năm 2025, lượng dầu Canada vận chuyển sang Trung Quốc đạt trung bình 207.000 thùng/ngày, vượt mức trung bình 173.000 thùng/ngày xuất sang Mỹ.

Đến tháng 10-2025, khoảng 70% lượng dầu xuất khẩu từ bờ biển British Columbia được chuyển tới Trung Quốc. Ngoài Trung Quốc, nhiều quốc gia châu Á khác cũng bắt đầu gia tăng nhu cầu đối với dầu thô Canada.

Theo giới phân tích, việc eo biển Hormuz liên tục đối mặt nguy cơ gián đoạn vì căng thẳng Trung Đông đang khiến nhiều nước châu Á tìm kiếm nguồn cung thay thế ổn định hơn, trong đó Canada nổi lên như một lựa chọn quan trọng.

Bà Elizabeth Wademan - người đứng đầu tổ chức nhà nước sở hữu Trans Mountain cho biết chính phủ Canada hiện đánh giá TMX là tài sản “mang ý nghĩa chiến lược”, thậm chí có thể tiếp tục mở rộng thêm các “hành lang năng lượng” mới nhằm tăng giá trị cho nền kinh tế.

“Nhìn vào tình hình hiện nay, có thể thấy an ninh năng lượng quan trọng đến mức nào và tài sản này đang sinh lời ra sao. Có rất nhiều lý do để tiếp tục giữ lại”, bà nói.

Giá dầu Canada hiện đang tiến sát mốc 90 USD/thùng - mức từng bị xem là khó xảy ra chỉ vài năm trước. Điều này khiến TMX trở thành một trong những dự án hạ tầng năng lượng sinh lời nhất của nước này.

Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol gần đây cũng nhận định Canada đang có “cơ hội vàng” để trở thành cường quốc dầu khí lớn hơn trên toàn cầu khi chiến sự Trung Đông làm hạn chế nguồn cung dầu và khí đốt từ nhiều khu vực.

Theo giới quan sát, động thái cân nhắc giữ lại TMX cho thấy Canada đang dần thay đổi cách tiếp cận, ưu tiên an ninh năng lượng và lợi ích kinh tế nhiều hơn so với các chính sách giảm phát thải quyết liệt trước đây.

Hữu Bách