Trung Quốc vừa làm một việc đi ngược với Mỹ - mang niềm vui cực lớn đến 53 quốc gia

Theo Nikkei, Trung Quốc sẽ bắt đầu thực hiện việc miễn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa đến từ 53 quốc gia châu Phi theo từng giai đoạn kể từ thứ 6 tuần này. Động thái diễn ra trong bối cảnh Mỹ đang có xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang chủ nghĩa bảo hộ thương mại. Chính sách mới của Bắc Kinh được kỳ vọng sẽ giúp cường quốc này đảm bảo ổn định nguồn cung nguyên liệu thô phục vụ nền kinh tế nội địa.

Trước đó, Trung Quốc cũng đã áp dụng chính sách bãi bỏ thuế quan cho 33 quốc gia kém phát triển nhất châu Phi từ tháng 12/2024. Theo kế hoạch mới nhất, chính quyền Bắc Kinh sẽ mở rộng diện ưu đãi cho thêm 20 quốc gia khác. 

Quá trình mở rộng quy mô miễn thuế dự kiến sẽ kéo dài đến tháng 4/2028. Chế độ ưu đãi thương mại này bao gồm cả những nền kinh tế lớn của khu vực như Nigeria và Nam Phi. Quốc gia duy nhất tại châu Phi không nằm trong danh sách hưởng lợi là Eswatini do nước này vẫn duy trì quan hệ ngoại giao chính thức với Đài Loan.

Kế hoạch xóa bỏ thuế quan lần đầu tiên được Trung Quốc công bố tại một cuộc họp với đại diện 53 quốc gia châu Phi diễn ra ở tỉnh Hồ Nam vào tháng 6/2025. Bộ Thương mại Trung Quốc đánh giá, việc miễn thuế sẽ tạo ra nhiều cơ hội phát triển mới cho các đối tác tại châu lục này.

Việc mở rộng nhập khẩu từ khu vực giàu tài nguyên như châu Phi mang lại những lợi ích chiến lược rõ rệt cho Trung Quốc. Hiện nay, Angola là nguồn cung cấp dầu thô quan trọng khi chiếm 5% tổng lượng nhập khẩu dầu mỏ của Trung Quốc trong tháng 3. Bên cạnh đó, Namibia cũng đóng vai trò là nhà cung cấp các nguyên tố đất hiếm thiết yếu như dysprosium cho ngành công nghiệp Trung Quốc.

Phía các quốc gia châu Phi cũng bày tỏ sự kỳ vọng lớn vào khuôn khổ hợp tác thương mại mới này. Vào tháng 3, ông Kithure Kindiki - Phó Tổng thống Kenya và ông Han Zheng - Phó Chủ tịch Trung Quốc đã cùng tham dự lễ khởi hành chuyến hàng miễn thuế đầu tiên tại thủ đô Nairobi. Chuyến tàu này vận chuyển các mặt hàng nông sản như bơ, cà phê và đậu đến cảng Mombasa để xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. 

Ông Kindiki khẳng định, chính sách miễn thuế sẽ giúp gia tăng thu nhập trực tiếp cho hàng triệu nông dân và các doanh nghiệp xuất khẩu tại địa phương. 

Ông John Mahama - Tổng thống Ghana cũng nhận định việc bãi bỏ thuế quan sẽ nâng cao sức cạnh tranh cho các sản phẩm có giá trị gia tăng, như ca cao và dệt may của nước này.

Mặc dù có nhiều triển vọng, nhưng hệ thống cơ sở hạ tầng lạc hậu tại châu Phi vẫn là một rào cản lớn đối với hoạt động xuất khẩu. Báo cáo năm 2024 của Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) chỉ ra rằng sự thiếu hụt về giao thông, năng lượng và công nghệ thông tin đã làm tăng chi phí thương mại tại đây lên thêm 50% so với mức trung bình toàn cầu.

Nhằm khắc phục khó khăn này, Trung Quốc đã đẩy mạnh đầu tư thông qua sáng kiến Vành đai và Con đường. Số liệu từ các nghiên cứu tại Úc và Trung Quốc cho thấy sáng kiến này đã tài trợ khoảng 213 tỷ đô la Mỹ cho các hợp đồng xây dựng và đầu tư trong năm ngoái, trong đó châu Phi là khu vực nhận được nguồn vốn lớn nhất.

Bên cạnh mục tiêu kinh tế, các hoạt động tăng cường đầu tư của Trung Quốc còn đóng vai trò như một đối trọng với tầm ảnh hưởng của Mỹ. Tại Washington, Đạo luật Tăng trưởng và Cơ hội Châu Phi (AGOA) đã hết hiệu lực vào tháng 9 năm ngoái trước khi được gia hạn tạm thời vào tháng 2 năm nay. 

Tuy nhiên, phạm vi miễn thuế của AGOA chỉ áp dụng cho 32 quốc gia, thấp hơn nhiều so với quy mô mà Trung Quốc đang triển khai. Một số chuyên gia kinh tế tại khu vực Trung Đông nhận định mục tiêu của Trung Quốc là hội nhập sâu các nền kinh tế châu Phi vào cấu trúc kinh tế của mình.

Vấn đề cán cân thương mại cũng là một yếu tố đáng chú ý trong chính sách thuế quan mới. Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc, thặng dư thương mại của nước này với châu Phi đã đạt mức 102 tỷ đô la Mỹ vào năm 2025, ghi nhận mức tăng 60% so với năm trước đó.

Hiện vẫn chưa có cơ sở chắc chắn để khẳng định thặng dư thương mại sẽ giảm bớt sau khi miễn thuế. Nguyên nhân là do Trung Quốc đang gia tăng mạnh mẽ việc xuất khẩu các sản phẩm năng lượng tái tạo như thiết bị điện gió và điện mặt trời sang châu lục này. Đồng thời, thị trường châu Phi cũng đang đối mặt với nguy cơ tiếp nhận hàng hóa dư thừa do sản lượng sản xuất nội địa của Trung Quốc vượt mức tiêu thụ.

Đức Minh