Vì sao Trung Quốc đang dẫn trước trong cuộc đua robot hình người toàn cầu?

Robot hình người của Trung Quốc vừa thu hút sự chú ý toàn cầu khi xuất hiện tại Gala Tết Nguyên đán - chương trình truyền hình có lượng người xem lớn nhất năm - với những màn nhào lộn và biểu diễn võ thuật. Cùng thời điểm, hãng điện thoại Trung Quốc Honor cũng chuẩn bị ra mắt robot hình người đầu tiên tại triển lãm MWC ở Tây Ban Nha.

Robot vốn đã được xác định là ngành ưu tiên trong chiến lược “Made in China 2025”, dù ban đầu trọng tâm là tự động hóa nhà máy thay vì robot hình người. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của AI đa phương thức đang thúc đẩy khái niệm “AI hiện thân” - tức các cỗ máy tự động hoạt động trong thế giới thực - mở ra một hướng đi mới nhằm bù đắp tình trạng thiếu lao động và nâng cao năng suất.

Theo Selina Xu, chuyên gia chính sách AI Trung Quốc tại văn phòng của Eric Schmidt, ở giai đoạn đầu này, các công ty Trung Quốc đang vượt các đối thủ Mỹ về cả tốc độ lẫn sản lượng. Bà cho rằng Trung Quốc sở hữu chuỗi cung ứng phần cứng mạnh mẽ được xây dựng từ ngành xe điện, từ cảm biến đến pin, cùng nền tảng sản xuất quy mô lớn giúp doanh nghiệp lặp lại và cải tiến sản phẩm nhanh hơn nhiều so với phương Tây.

Hệ quả là robot Trung Quốc không chỉ rẻ hơn mà còn được tung ra thị trường với tần suất nhanh hơn. Riêng năm ngoái, hãng Unitree được cho là xuất xưởng nhiều gấp khoảng 36 lần so với các đối thủ Mỹ như Figure hay Tesla.

Theo một báo cáo của Forbes, tổng lượng robot hình người toàn cầu năm ngoái chỉ đạt 13.317 thiết bị - con số rất nhỏ so với kỳ vọng thị trường có thể tăng trưởng gần gấp đôi mỗi năm và đạt 2,6 triệu máy vào năm 2035. Tuy vậy, báo cáo cũng lưu ý chưa rõ bao nhiêu trong số này là đơn hàng thương mại thực sự và bao nhiêu chỉ là mẫu trình diễn hoặc triển khai thử nghiệm, cho thấy ngành vẫn đang ở giai đoạn rất sớm.

Về sản lượng năm 2025, các nhà sản xuất dẫn đầu đều là doanh nghiệp Trung Quốc như Agibot, Unitree, tiếp theo là UBTech, Leju Robotics, Engine AI và Fourier Intelligence - củng cố vị thế dẫn trước của Bắc Kinh trong lĩnh vực này.

Theo Yuli Zhao, Giám đốc chiến lược của Galbot, thị trường đang chuyển từ giai đoạn “trình diễn gây phấn khích” sang “ứng dụng thực tế trong vận hành”. Doanh nghiệp và khách hàng giờ đây đặt câu hỏi robot có thể hoạt động ổn định trong môi trường thực tế hay không, có thực sự thay thế được sức lao động con người hay không. Ông cho rằng chính sách công nghiệp và hệ sinh thái sản xuất giúp Trung Quốc rút ngắn vòng lặp từ nghiên cứu, sản xuất đến triển khai thực tế.

Về vốn đầu tư, Unitree từng được định giá khoảng 3 tỷ USD sau vòng Series C và đặt tham vọng IPO với mức định giá có thể lên tới 7 tỷ USD. Galbot cũng đã huy động hơn 300 triệu USD, đưa định giá lên khoảng 3 tỷ USD - một trong những thương vụ lớn nhất trong lĩnh vực robot hình người tại Trung Quốc.

Ở phía Mỹ, các công ty cũng tăng tốc triển khai thực tế. Startup Foundation Robotics đặt mục tiêu sản xuất 50.000 robot hình người trước cuối năm 2027. Tuy nhiên, theo báo cáo TrendForce công bố tháng 12, Trung Quốc đang song song phát triển cả phân khúc giá rẻ đại trà lẫn ứng dụng cao cấp trong công nghiệp, tiêu dùng và phục hồi chức năng.

Dù vậy, Trung Quốc vẫn đối mặt với các “nút thắt cổ chai”. Về phần mềm và hệ thống AI tích hợp, vị thế thực sự của các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn chưa rõ ràng. Lĩnh vực này đang đặt cược vào các mô hình thị giác - ngôn ngữ - hành động và “world model”, nhưng cả hai công nghệ vẫn ở giai đoạn sơ khai. Hiện Nvidia được xem là dẫn đầu với bộ phần mềm robot toàn diện và phần lớn startup Trung Quốc đang sử dụng chip Orin của hãng này, dù các nhà sản xuất chip nội địa cũng đang phát triển giải pháp thay thế.

Thách thức cốt lõi là làm sao để mô hình nền tảng của robot dự đoán được “trạng thái vật lý tiếp theo” trong môi trường khó lường - tương tự cách mô hình ngôn ngữ dự đoán từ kế tiếp. Nhưng khác với AI tạo sinh có thể khai thác dữ liệu Internet khổng lồ, robot hình người thiếu dữ liệu thực tế và phải dựa nhiều vào môi trường mô phỏng, trong khi dữ liệu đời thực vẫn là yếu tố thiết yếu.

Giới phân tích nhận định phần “cơ thể” robot hiện đang tiến nhanh hơn “bộ não”. Robot ngày càng linh hoạt, nhưng độ tin cậy còn hạn chế, và một sự cố nghiêm trọng có thể tạo ra phản ứng tiêu cực từ công chúng, kéo theo làn sóng siết chặt quản lý.

Ngoài Trung Quốc và Mỹ, Nhật Bản cũng đặt mục tiêu sản xuất hàng loạt robot hình người vào năm 2027. Từng tiên phong với các dự án như Asimo của Honda hay Pepper của SoftBank Robotics, Nhật Bản có lợi thế về điều khiển chính xác và ứng dụng trong chăm sóc người cao tuổi. Trong khi đó, Hyundai Motor thông qua đơn vị Boston Dynamics đang phát triển phiên bản Atlas mới cho nhà máy, với kế hoạch sản xuất tới 30.000 thiết bị mỗi năm tại Mỹ từ 2028.

Dẫu còn nhiều ẩn số về công nghệ và an toàn, lợi thế lớn nhất của Trung Quốc hiện nay được giới chuyên gia mô tả là “tốc độ mở rộng quy mô”. Khi chính sách nhà nước, chiến lược công nghiệp, nhu cầu lao động và dòng vốn tư nhân cùng hội tụ, vòng lặp từ R&D đến triển khai thực tế được nén lại trong thời gian ngắn, giúp doanh nghiệp nhanh chóng học hỏi từ thị trường và cải tiến sản phẩm.

Trong một ngành công nghiệp còn ở vạch xuất phát, lợi thế về tốc độ có thể là yếu tố quyết định ai sẽ dẫn đầu cuộc đua robot hình người trong thập kỷ tới.

*Nguồn: TechCrunch

Đại Nghĩa