Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank, mã VCB) mới đây đã công bố báo cáo tài chính quý 3/2026. Tổng thu nhập hoạt động đạt gần 73.000 tỷ đồng, tăng 37,2% so với cùng kỳ. Lợi nhuận trước thuế lũy kế 9 tháng đạt 40.440 tỷ đồng, tăng 22,1% và tiếp tục là ngân hàng lãi cao nhất hệ thống.

Riêng quý 3/2026, lợi nhuận trước thuế đạt 11.218 tỷ đồng, giảm 35,6% so với quý liền trước và đi ngang (-0,2%) so với cùng kỳ năm 2025. 

Điểm đáng chú ý nhất của quý 3 nằm ở chi phí dự phòng rủi ro. Vietcombank trích lập 6.184 tỷ đồng trong quý, gấp gần 8 lần cùng kỳ. Lũy kế 9 tháng, chi phí dự phòng lên 9.180 tỷ đồng, gấp gần 4 lần cùng kỳ năm trước.

Phần lớn khoản trích lập quý 3, khoảng 5.000 tỷ đồng dành cho lô trái phiếu doanh nghiệp liên quan đến một khách hàng trong ngành năng lượng. Theo nhóm phân tích của Công ty chứng khoán Vietcap, Vietcombank đã chuyển các trái phiếu này sang nhóm nợ xấu từ quý 4/2025 nhưng khi đó chưa trích lập đủ. Đến quý 3/2026, ngân hàng quyết định trích dự phòng 100% giá trị lô trái phiếu.

Vietcap cho biết động thái này nằm ngoài dự kiến của nhóm phân tích, bởi trong các quý trước Vietcombank từng chia sẻ chất lượng tín dụng của khoản này vẫn tốt và ngân hàng có kế hoạch nâng nhóm nợ cho các trái phiếu. Dù vậy, dựa trên thông tin hiện có, Vietcap đánh giá đây là trường hợp riêng lẻ và không làm thay đổi nhận định tích cực về chất lượng tài sản của ngân hàng.

Hệ quả là chi phí tín dụng quy năm 9 tháng tăng lên 0,75%, so với 0,20% cùng kỳ. Vietcap lưu ý mức nền năm ngoái thấp một phần do Vietcombank hoàn nhập khoảng 1.000 tỷ đồng dự phòng cho các khoản cho vay liên ngân hàng.

Nếu loại trừ lô trái phiếu, chất lượng tài sản vẫn được giữ vững. Tỷ lệ nợ xấu cuối quý 3 ở mức 0,71%, tăng 10 điểm cơ bản so với quý trước nhưng giảm 33 điểm cơ bản so với cùng kỳ. Nợ nhóm 2 ở mức 0,28%. Ngân hàng không xử lý rủi ro nợ xấu trong 9 tháng. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm từ 279% xuống 243%, nhưng theo Vietcap vẫn đứng đầu ngành.

Mảng kinh doanh lõi của Vietcombank tiếp tục tăng trưởng. Thu nhập lãi thuần 9 tháng đạt 57.179 tỷ đồng, tăng 34,5%; riêng quý 3 tăng 39,1% lên hơn 20.380 tỷ đồng. Lợi nhuận hoạt động trước dự phòng 9 tháng đạt 49.620 tỷ đồng, tăng gần 40%.

Động lực chính là biên lãi ròng (NIM). NIM 9 tháng đạt 3,02%, tăng 45 điểm cơ bản so với cùng kỳ và cao hơn mức dự báo cả năm 2,92% của Vietcap. Tính riêng quý 3, NIM lên 3,09%, tăng 12 điểm cơ bản so với quý trước. Lợi suất tài sản sinh lãi tăng 137 điểm cơ bản so với cùng kỳ, nhanh hơn mức tăng 95 điểm cơ bản của chi phí huy động.

Vietcap cho rằng NIM của Vietcombank sẽ cải thiện tốt hơn mặt bằng ngành trong năm nay nhờ lợi thế chi phí vốn và sự dịch chuyển tích cực trong cơ cấu tín dụng. Tỷ lệ CASA quý 3 đạt 33,1%, giảm 2,5 điểm phần trăm so với cùng kỳ nhưng vẫn thuộc nhóm cao nhất ngành.

Tín dụng cũng tăng tốc trở lại. Dư nợ tăng 3,3% riêng trong quý 3, so với chỉ 0,2% ở quý 2, đưa mức tăng 9 tháng lên khoảng 8,4%. Con số này vẫn thấp hơn mức 11,6% của toàn hệ thống. Tiền gửi khách hàng tăng 6,5% sau 9 tháng, riêng quý 3 tăng 3,1%.

Vietcap nhận định, dù khoản dự phòng trái phiếu là yếu tố tiêu cực ngoài dự kiến, Vietcombank vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực ở tín dụng, NIM và thu nhập ngoài lãi, qua đó hỗ trợ triển vọng lợi nhuận trong các quý tới.

Minh Vy