Xăng E10: Ai đang nắm 'át chủ bài' tại Việt Nam?

13 đầu mối đang bước vào cuộc chơi

Bản thuyết minh Bộ Công Thương gửi Bộ Nội vụ phục vụ xây dựng dự thảo Nghị quyết về lộ trình sử dụng xăng sinh học E10 đã phần nào hé lộ bức tranh thị trường, trong đó những doanh nghiệp đầu mối lớn đang nắm vai trò chủ lực.

Theo báo cáo của Bộ Công thương, tính đến ngày 23/4/2026, cả nước có 13/26 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu đã và đang đầu tư hệ thống trạm phối trộn xăng sinh học, chờ hoàn thiện thủ tục cấp giấy phép pha chế, phối trộn xăng sinh học.

Cơ cấu công suất phối trộn hiện nay, thị trường xăng sinh học E10 đang có mức độ tập trung khá cao. Chỉ riêng 3 doanh nghiệp đã được cấp phép gồm Petrolimex, PVOIL và Saigon Petro đã sở hữu tổng công suất khoảng 890.000 m³/tháng, tương đương 89% nhu cầu tiêu thụ xăng bình quân của cả nước. 

Trong đó, Petrolimex tiếp tục giữ vai trò đầu tàu với công suất 455.000 m³/tháng, chiếm hơn một nửa năng lực phối trộn của nhóm đã được cấp phép, đồng thời đang mở rộng lên 550.000 m³/tháng.

Điều đó đồng nghĩa giai đoạn đầu triển khai E10 trên phạm vi toàn quốc sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng vận hành và hệ thống phân phối của hai "ông lớn" này. Đây vừa là lợi thế khi thị trường có những doanh nghiệp đủ quy mô để triển khai nhanh, đồng thời cũng cho thấy mức độ tập trung cao của hạ tầng phối trộn xăng sinh học hiện nay.

Tuy nhiên, bức tranh thị trường đang thay đổi khi ngày càng nhiều doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư trạm phối trộn. Tổng công suất gần 300.000 m³/tháng của 10 doanh nghiệp đang chờ cấp phép tương đương gần 1/3 nhu cầu tiêu thụ xăng của cả nước. 

Nếu được cấp phép, nhóm doanh nghiệp này sẽ giúp năng lực phối trộn toàn thị trường vượt nhu cầu khoảng 18%, tạo ra dư địa dự phòng đáng kể cho các kịch bản tăng trưởng tiêu thụ hoặc gián đoạn nguồn cung cục bộ.

Cần một bài toán lợi ích hài hòa

Đáng chú ý hơn, khi công suất phối trộn đã vượt nhu cầu thị trường, vấn đề lớn nhất của lộ trình E10 không còn nằm ở khâu hạ tầng. Thay vào đó, áp lực đang chuyển sang nguồn cung ethanol nhiên liệu E100 (chứa 100% ethanol.).

Theo tính toán của Bộ Công Thương, khi triển khai E10 trên diện rộng, Việt Nam cần khoảng 92.000 - 100.000 m³ ethanol mỗi tháng. Trong khi đó, sản lượng thực tế trong nước hiện mới đáp ứng khoảng 25.000 m³/tháng và ngay cả khi các nhà máy phục hồi toàn bộ công suất cũng chỉ đạt khoảng 44.000 m³/tháng.

Vì vậy, bài toán E10 thực chất không chỉ là câu chuyện của ngành xăng dầu mà là câu chuyện phát triển một ngành công nghiệp nhiên liệu sinh học hoàn chỉnh. Nếu chỉ tập trung vào khâu phân phối mà không thúc đẩy sản xuất ethanol trong nước, Việt Nam có thể giảm phụ thuộc vào xăng khoáng nhưng lại gia tăng phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.

Nói cách khác, công suất phối trộn E10 đã cơ bản sẵn sàng nhưng nguồn nguyên liệu đầu vào vẫn chưa theo kịp. Điều này khiến bài toán triển khai E10 trong giai đoạn tới không chỉ là câu chuyện của các doanh nghiệp xăng dầu mà còn phụ thuộc vào tốc độ phục hồi của các nhà máy ethanol trong nước và khả năng bảo đảm nguồn nhập khẩu ổn định với chi phí hợp lý để các doanh nghiệp có động lực triển khai.

Bởi theo doanh nghiệp đầu mối, khác với xăng khoáng truyền thống, E10 đòi hỏi một hệ sinh thái hạ tầng riêng từ nhập khẩu ethanol, tồn chứa, vận chuyển, phối trộn cho tới phân phối bán lẻ. Mỗi mắt xích đều phát sinh chi phí mới. 

Ngoài ra, hệ thống bồn chứa, đường ống, cột bơm phải được cải tạo để tương thích với đặc tính của ethanol; kho bãi phải bố trí riêng; công tác kiểm định, thử nghiệm và kiểm soát chất lượng cũng phức tạp hơn. Đó cũng là lý do các doanh nghiệp doanh nghiệp bày tỏ mong muốn Bộ Công thương tính đúng, tính đủ chi phí này vào giá xăng E10 sắp tới. 

Đồng thời tại cuộc họp với Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc về triển khai cung ứng và phân phối xăng sinh học E10 mới đây, Petrolimex và PVOIL kiến nghị các cơ quan quản lý sớm hoàn thiện hệ thống quy chuẩn kỹ thuật đối với xăng E10 và xăng nền nhằm tạo sự ổn định cho doanh nghiệp trong việc xây dựng kế hoạch nhập khẩu, phối trộn và cung ứng từ năm 2027 trở đi.

Bên cạnh đó, hai doanh nghiệp cũng đề xuất rà soát các quy định liên quan đến kiểm định, hợp quy theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, tránh chồng chéo trong công tác quản lý chất lượng.

Ngoài ra, các doanh nghiệp đầu mối mong muốn Nhà nước tiếp tục quan tâm đầu tư hạ tầng logistics, cảng tiếp nhận ethanol cũng như có cơ chế hỗ trợ phát triển sản xuất ethanol trong nước nhằm bảo đảm nguồn cung nguyên liệu lâu dài cho thị trường xăng sinh học.

Về bản chất, đây không đơn thuần là kiến nghị cắt giảm thủ tục hành chính mà là yêu cầu giảm chi phí tuân thủ cho toàn chuỗi cung ứng. Khi biên lợi nhuận của ngành xăng dầu vốn đã khá thấp, mỗi chi phí phát sinh thêm đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng đầu tư.

Vì vậy, bài toán đặt ra cho các cơ quan điều hành lúc này là thiết kế một cơ chế kinh tế đủ hấp dẫn để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư và một chiến lược phát triển ethanol nội địa đủ mạnh để bảo đảm tính bền vững của toàn bộ chuỗi cung ứng E10 trong dài hạn.

Phan Trang