Rót vốn vào gần 10.000 doanh nghiệp, thâu tóm 40% thị phần pin xe điện toàn cầu: 'Gã khổng lồ' của Trung Quốc lộ tham vọng trở thành 'TSMC thứ hai'

Bên trong một tòa nhà công nghiệp đồ sộ ở Hạ Môn, phía đông nam Trung Quốc, rất nhiều những khối pin sạc đã biến dạng, được nung chảy dưới tác động của dòng điện cao thế cực mạnh.

Bài kiểm tra điện áp cao này chỉ là một trong vô số thử nghiệm đang được tiến hành trên các hệ thống pin thế hệ mới do CATL - "gã khổng lồ" pin của Trung Quốc - sản xuất, nhằm phục vụ cho các trung tâm dữ liệu AI và hệ thống lưu trữ điện lưới dự phòng.

Không giống như dòng pin xe điện mà CATL đã sản xuất nhiều năm qua, những hệ thống này phải vận hành liên tục 24/7 dưới mọi điều kiện thời tiết. Đây là lý do khiến các bài thử nghiệm giả lập cùng hàng loạt phép thử trong môi trường vận hành khắc nghiệt liên tục được diễn ra.

Ông Chen Xiaobo, Giám đốc trung tâm nghiên cứu, chia sẻ với tờ Financial Times rằng sau nhiều năm phát triển pin lithium cho ô tô, công ty tin tưởng các dòng pin của mình hiện đã đủ năng lực để tích hợp vào "những hệ thống quy mô lớn hơn nhiều".

Cơ sở của CATL tại Hạ Môn là biểu tượng cho tham vọng vươn tầm của tập đoàn Trung Quốc này: Không chỉ dừng lại ở việc sản xuất pin lithium giá rẻ - mảng kinh doanh mà hãng đang chi phối trên toàn cầu.

"Động lực ban đầu để chúng tôi đầu tư vào phòng thí nghiệm này bắt nguồn từ chính sự tiến hóa của ngành lưu trữ năng lượng, chuyển dịch từ các hệ thống lưu trữ hạ thế, phân tán hiện nay sang các ứng dụng lưu trữ năng lượng điện áp cao hơn, hướng tới quy mô điện lưới," ông Chen nói.

Đối với Robin Zeng - thiên tài hóa học đã sáng lập CATL sau thời gian làm pin cho những chiếc điện thoại Nokia và Motorola đời đầu - những khoản đầu tư tại Hạ Môn là một phần trong nỗ lực kéo dài nhiều năm nhằm kiến tạo và làm chủ các ngành công nghiệp năng lượng mới. Tập đoàn Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 40% thị phần pin xe điện toàn cầu - mảng kinh doanh đóng góp khoảng 3/4 trong tổng doanh thu 61,4 tỷ USD của hãng vào năm ngoái.

Hàng loạt khoản đầu tư cho thấy CATL đang chủ động định vị bản thân để đánh chiếm các lĩnh vực mới xuất hiện từ các đại xu hướng: sự bùng nổ của AI, quá trình chuyển đổi thay thế dầu, khí đốt và than đá bằng năng lượng tái tạo, cùng xu hướng điện hóa toàn bộ hệ thống giao thông và công nghiệp nặng toàn cầu.

"Tham vọng của chúng tôi không chỉ dừng lại ở việc trở thành nhà cung cấp pin cho các hãng xe... Chúng tôi tự định vị mình là một công ty công nghệ cao cho ngành năng lượng tái tạo," ông Oscar Luo, Giám đốc đầu tư nước ngoài của CATL, phát biểu với FT hồi tháng 6 khi công bố triển khai các trạm đổi pin cho xe tải điện tại Châu Âu.

Theo dữ liệu từ dịch vụ thông tin doanh nghiệp Tianyancha của Trung Quốc, CATL đã đầu tư trực tiếp vào 152 thực thể, đồng thời đầu tư gián tiếp thông qua các công ty con và quỹ đầu tư vào hơn 9.900 doanh nghiệp. Con số này vượt trội so với đối thủ BYD.

CATL hiện đã chiếm khoảng 30% thị phần hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) - một lĩnh vực đang tăng trưởng phi mã nhờ cơn bão AI. Ông Luo nhấn mạnh các khoản đầu tư vào các hệ thống pin quy mô lớn phục vụ cho các tòa nhà, cảng biển, mỏ khoáng sản và nhà máy, cũng như các hệ thống quy mô nhỏ hơn dành cho máy bay và drone. Tập đoàn cũng đã lắp đặt pin cho gần 1.000 tàu thủy, phần lớn là các tàu nhỏ hoạt động ven bờ biển Trung Quốc, tại các cảng hoặc trên sông.

Nhận thấy nhiều ngành công nghiệp này mới chỉ bắt đầu giai đoạn "cai" nhiên liệu hóa thạch, các lãnh đạo CATL đã cam kết sẽ hỗ trợ phát triển hạ tầng liên quan, bao gồm việc chi hàng tỷ USD để xây dựng mạng lưới trạm đổi pin diện rộng cho ô tô, xe tải và tàu thủy.

Ông Chen, Giám đốc trung tâm Hạ Môn, cho biết ở "cấp độ linh kiện", việc kiểm thử tế bào pin và bộ pin đã rất chín muồi. Tuy nhiên, một khi các linh kiện này được tích hợp vào các hệ thống phức tạp hơn như container lưu trữ, máy bay điện, tàu thủy hay các hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn, "mức độ tích hợp sẽ trở nên lớn hơn và phức tạp hơn đáng kể".

Nhiều khoản đầu tư gần đây của CATL, cùng với ngân sách nghiên cứu và phát triển (R&D), đã được rót vào các công nghệ và hóa chất pin mới, tiêu biểu như pin natri (sodium-ion). Vào tháng 4, công ty tuyên bố đã vượt qua các điểm nghẽn trong việc thương mại hóa pin natri và đang tiến tới sản xuất hàng loạt vào cuối năm nay.

Các khoản đầu tư khác trong những tháng gần đây bao gồm việc chi gần 1 tỷ USD để sở hữu 38% cổ phần của VNET, đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu tại Trung Quốc. Hãng cũng đã thâu tóm 49% cổ phần tại Zhongheng Electric, đơn vị sở hữu nhà cung cấp hệ thống nguồn điện một chiều cao áp (HVDC) hàng đầu nội địa.

Mới đây, CATL công bố doanh thu 6 tháng đầu năm tăng 55%, đạt 277 tỷ Nhân dân tệ (40,9 tỷ USD), trong khi lợi nhuận ròng tăng 42%, lên 43,3 tỷ Nhân dân tệ (6,4 tỷ USD) nhờ nhu cầu bùng nổ đối với các hệ thống lưu trữ năng lượng. Cổ phiếu của công ty niêm yết tại Thâm Quyến đã tăng gần 40% trong 12 tháng qua. Hãng cũng thông báo kế hoạch mua lại cổ phiếu quỹ với trị giá lên tới 40 tỷ Nhân dân tệ.

Do tầm quan trọng ngày càng tăng đối với hệ thống năng lượng toàn cầu, CATL hiện rơi vào tầm ngắm của cả Washington lẫn Bắc Kinh. Tháng 1 năm ngoái, công ty đã bị Bộ Quốc phòng Mỹ xếp vào danh sách các doanh nghiệp có liên hệ với quân đội - một cáo buộc mà CATL mạnh mẽ phủ nhận.

Về phía Trung Quốc, chính quyền Bắc Kinh ngày càng thận trọng trước nguy cơ rò rỉ sở hữu trí tuệ liên quan đến các công nghệ pin tiên tiến - mối lo ngại có thể làm chậm lại tham vọng vươn ra toàn cầu của CATL.

Mặc dù vậy, sau cú sốc giá dầu năm nay xuất phát từ cuộc xung đột Mỹ - Iran, nhiều chuyên gia phân tích đang nâng dự báo dài hạn về nhu cầu sử dụng pin. Các nhà nghiên cứu tại Bernstein (Hồng Kông) dự báo nhu cầu pin toàn cầu sẽ tăng từ 1,8 Terawatt-giờ (TWh) vào năm ngoái lên 5,7 TWh vào năm 2030 và đạt 16,6 TWh vào năm 2050. Tốc độ này tương đương với tỷ lệ tăng trưởng hàng năm tổng hợp (CAGR) là 9% trong 25 năm tới.

Được thúc đẩy bởi cả nhu cầu gia tăng lẫn căng thẳng địa chính trị, CATL đang nỗ lực tự chủ chuỗi cung ứng của mình. Công ty đã chi tiêu mạnh tay trong nhiều năm để đảm bảo quyền truy cập vào các tài nguyên chiến lược như lithium và niken. Vào tháng 4, hãng đã thành lập một công ty con về khai khoáng với vốn điều lệ lên tới 30 tỷ Nhân dân tệ (4,4 tỷ USD).

Ông Neil Beveridge, Trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng tại Bernstein, nhận định rằng trong khi một số nhà đầu tư hoài nghi về việc CATL lấn sân sang các mảng không cốt lõi, những người khác lại coi vị thế thống trị của hãng trong ngành pin tương tự như vị thế độc tôn của TSMC trong lĩnh vực sản xuất bán dẫn cao cấp.

Vũ Anh