Sau cuộc đua thuật toán, các nền tảng số đang cạnh tranh bằng gì?

Trong giai đoạn đầu bùng nổ của nền kinh tế chia sẻ, các nền tảng công nghệ thường được nhắc đến như biểu tượng của một mô hình tăng trưởng mới: Tận dụng tài sản nhàn rỗi, kết nối nhanh cung - cầu và mở ra thêm nguồn thu nhập cho hàng triệu lao động tự do. Chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh và một ứng dụng đủ mạnh, các nền tảng có thể mở rộng rất nhanh. 

Nhưng sau nhiều năm phát triển, bài toán đặt ra với các doanh nghiệp nền tảng đã khác. Tăng trưởng không còn chỉ là câu chuyện của thuật toán phân phối cuốc xe hay tối ưu đơn hàng. Khi mô hình này đã ăn sâu vào đời sống đô thị và trở thành một phần của hạ tầng dịch vụ thường ngày, áp lực mới bắt đầu xuất hiện: Một nền tảng số có thể đi xa đến đâu nếu cộng đồng tạo nên hệ sinh thái của nó thiếu đi sự cam kết an sinh và khả năng chống chịu trước biến động?

Báo cáo tác động 5 năm giai đoạn 2021-2025 của Be Group vừa công bố phản ánh một thực tế: Nền kinh tế chia sẻ đang bước sang giai đoạn mà các nền tảng không thể chỉ lớn lên nhờ công nghệ, mà phải chứng minh khả năng đầu tư trở lại cho chính cộng đồng đối tác tài xế đã làm nên sự phát triển của mình. Điều này đặc biệt rõ tại Việt Nam, nơi lực lượng tham gia nền kinh tế nền tảng chủ yếu cần một nguồn sinh kế linh hoạt nhưng bền vững.

Khảo sát do Be Group mới công bố chỉ ra rằng, sự linh hoạt và khả năng chủ động thu nhập hiện là động lực lớn nhất thúc đẩy đối tác tham gia vào nền tảng công nghệ sau đại dịch. Tuy nhiên, để hiện thực hóa động lực này thành nguồn thu nhập ổn định, mô hình đa dịch vụ (gọi xe, giao đồ ăn, giao hàng) đang đóng vai trò cốt lõi nhằm tối ưu hóa hiệu suất trong mọi khung giờ hoạt động.

Cơ cấu thu nhập đa nguồn này thể hiện rõ nhất ở nhóm tài xế xe 2 bánh, nơi có đến 50,58% đối tác đang khai thác đồng thời cả 3 dịch vụ và 37,38% khai thác 2 nguồn thu trên cùng một ứng dụng.  Ở khối xe 4 bánh, áp lực đa dạng hóa thấp hơn do đặc thù phân khúc, nhưng tỷ lệ đối tác khai thác 2 nguồn thu cũng đạt mức 22,89%. Tác động của việc dịch chuyển từ đơn dịch vụ sang đa dịch vụ giúp đối tác tối ưu hóa thời gian trống giữa các khung giờ, giúp tăng trưởng thu nhập liên tục theo năm (Index) trong suốt giai đoạn 5 năm qua. 

Cụ thể, lũy kế thu nhập trung bình của nhóm xe 2 bánh đã tăng trưởng đến 211% và nhóm xe 4 bánh đạt mức tăng trưởng ấn tượng 256%. Chiến lược này cho thấy sự mở rộng cơ hội tăng thu nhập theo hai chiều: vừa tăng số lượng loại hình dịch vụ trên nền tảng, vừa kết hợp thu nhập chuyến với các chương trình thưởng thường xuyên, thưởng theo mùa và tiền tips từ khách hàng.

Sự ổn định về thu nhập tích lũy và tính hiệu quả từ mô hình đa dịch vụ chính là cơ sở dữ liệu lý giải cho mức độ gắn bó dài hạn của người lao động đối với nền tảng, một chỉ dấu vốn thường lỏng lẻo và có tỷ lệ dịch chuyển cao trong mô hình kinh tế chia sẻ. Kết quả thống kê phân bổ thời gian cho thấy một nghịch lý tích cực khi có trên 50% đối tác ở cả hai loại hình hình xe 2 bánh và 4 bánh đã gắn bó từ 3 năm trở lên với ứng dụng.

Nếu bóc tách sâu hơn vào biểu đồ phân bố thời gian gắn bó, sự ổn định này càng thể hiện rõ nét. Đối với nhóm tài xế xe 2 bánh, tỷ lệ gắn bó từ 3 năm trở lên đạt 52,6%. Trong đó, tỷ lệ tài xế hoạt động từ 3 năm là 24,6%, từ 4 năm là 15,3% và trên 5 năm là 12,7%.

Với khối tài xế xe 4 bánh, tỷ lệ gắn bó từ 3 năm trở lên thậm chí còn cao hơn, đạt 56,1%. Cấu trúc thâm niên của khối 4 bánh ghi nhận 16,4% đối tác hoạt động từ 3 năm, 13,0% từ 4 năm và đặc biệt có đến 26,7% đối tác duy trì hoạt động liên tục trên 5 năm.

Con số hơn một nửa lực lượng lao động ở cả hai khối xe đạt thâm niên từ 3 đến trên 5 năm là minh chứng cho mức độ hài lòng về cơ hội tăng thu nhập, khả năng chủ động nguồn thu linh hoạt cũng như các hỗ trợ an sinh trong quá trình hoạt động.

Bên cạnh yếu tố thu nhập, báo cáo cũng ghi nhận các tiêu chuẩn vận hành an toàn là một cấu phần bắt buộc để duy trì hệ sinh thái nhằm hướng đến tiêu chuẩn an toàn cho toàn bộ hành trình của đối tác. Hiện tại, Be Group đang duy trì tỷ lệ 100% chuyến đi được bảo hiểm, 99,90% số chuyến hoàn thành không ghi nhận sự cố và 98,71% chuyến đi nhận đánh giá 5 sao từ phía khách hàng.

Cùng với đó, nền tảng cũng liên kết với hơn 20 đối tác chiến lược (BESX) được triển khai theo ba nhóm hỗ trợ chính dành cho tài xế, bao gồm bảo hiểm, giảm chi phí vận hành và tiếp cận nguồn vốn.

Rõ ràng, khi một nền tảng công nghệ đã phát triển tới quy mô lớn, ranh giới giữa một đơn vị trung gian kỹ thuật số và một tác nhân định hình cơ hội tiếp cận việc làm, an sinh xã hội ngày càng mờ đi. Các số liệu từ báo cáo 5 năm của Be Group cho thấy, những khoản đầu tư vào hệ sinh thái hỗ trợ đa tầng, đa dịch vụ và các giải pháp tài chính chính thống không còn là phần phụ của chiến lược thương hiệu, mà đã trở thành nền móng quyết định sức bền và khả năng đi đường dài của chính doanh nghiệp trong nền kinh tế số.

Thúy Hạnh