Sau Volkswagen đến lượt Mercedes, BMW sắp bước vào đợt cắt giảm quy mô lớn - chuyện gì xảy ra với ngành công nghiệp ô tô Đức?

Các nhà sản xuất ô tô Đức đang bước vào đợt tái cấu trúc sâu rộng nhất trong lịch sử nhằm ngăn chặn đà mất thị phần trước sự vươn lên của các đối thủ Trung Quốc. Nhiều nhà phân tích cảnh báo diễn biến này có thể làm suy yếu lâu dài nền tảng công nghiệp của nền kinh tế lớn nhất châu Âu.

Những năm gần đây, hầu hết các hãng xe lớn tại châu Âu, từ Stellantis, Renault đến Ford, đều đã phải tinh gọn bộ máy. Tuy nhiên, sự mở rộng nhanh chóng của BYD và nhiều hãng xe Trung Quốc khác đã tạo thêm sức ép cạnh tranh. Điều này buộc các nhà sản xuất phương Tây nói chung và nước Đức nói riêng phải đẩy nhanh quá trình thu hẹp quy mô, dù vấp phải sự phản đối mạnh từ các tổ chức công đoàn.

Điển hình là Volkswagen. Hãng xe có trụ sở tại Wolfsburg đang chuẩn bị mở rộng chương trình cắt giảm chi phí với kế hoạch sa thải tới 100.000 nhân sự trong những năm tới và ngừng sản xuất tại bốn nhà máy ở Đức.

Trước đó, Volkswagen từng công bố kế hoạch cắt giảm 50.000 việc làm tại Đức vào cuối năm 2030. Tuy nhiên, theo một nguồn tin thân cận, kế hoạch tái cấu trúc mới có thể khiến hãng phải cắt giảm thêm 50.000 vị trí.

Nếu diễn ra, việc cắt giảm 100.000 nhân sự trên tổng số 625.000 lao động sẽ trở thành một trong những đợt sa thải lớn nhất trong lịch sử ngành ô tô.

Đánh giá động thái này, nhà phân tích Patrick Hummel của UBS đặt câu hỏi liệu Volkswagen có thể vượt qua sức ép từ các đối thủ Trung Quốc để khôi phục lợi nhuận, hay chỉ đơn thuần làm chậm quá trình suy giảm.

Đồng quan điểm, bà Helena Wisbert, giáo sư kinh tế ô tô tại Đại học Khoa học Ứng dụng Ostfalia, cho rằng quy mô các đợt cắt giảm cho thấy cuộc khủng hoảng của ngành đã bước sang một giai đoạn mới. Theo bà, ngành công nghiệp ô tô Đức đang thu hẹp theo xu hướng mang tính dài hạn.

Tình hình cũng không khả quan hơn tại BMW. Dù là nhà sản xuất ô tô châu Âu duy nhất ghi nhận doanh số tăng trong tháng 5, tập đoàn có trụ sở tại Munich vẫn khiến giới đầu tư bất ngờ khi hạ mạnh dự báo lợi nhuận.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự suy yếu của thị trường Trung Quốc và tác động của cuộc chiến liên quan đến Iran. BMW cho biết sẽ dành khoảng 1 tỷ euro cho chi phí tái cấu trúc. Các nhà phân tích dự báo điều này có thể kéo theo việc cắt giảm khoảng 10.000 nhân sự và giảm 15% sản lượng tại châu Âu.

Kể từ khi đưa ra cảnh báo vào giữa tháng 6, cổ phiếu BMW đã giảm 13%. Theo ông Hummel, BMW từng được xem là doanh nghiệp có nền tảng vững chắc nhất khu vực, nhưng lợi thế đó đã không còn sau cảnh báo lợi nhuận mới nhất.

Trước đây, BMW dự kiến cắt giảm 5% lực lượng lao động toàn cầu trong năm nay, tương đương 7.700 người. Tuy nhiên, các biện pháp thắt chặt chi phí mới có thể nâng con số này lên gần 10.000. Tân Giám đốc điều hành Milan Nedeljković cũng nhấn mạnh công ty cần đẩy nhanh và tăng cường các biện pháp tiết kiệm.

Mercedes-Benz cũng chịu tác động nặng nề từ sự sụt giảm doanh số tại Trung Quốc. Hãng đã thông báo với nhân viên tại Đức sẽ không chi trả tiền thưởng mùa hè trong bối cảnh đẩy mạnh cắt giảm chi phí.

Đến nay, khoảng 5.500 nhân viên đã tự nguyện nghỉ việc theo chương trình tái cấu trúc. Mercedes-Benz cho rằng chi phí sản xuất tại Đức đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh về giá.

Hãng ước tính sản lượng có thể tăng ngay 15% nếu người lao động quay trở lại làm việc 40 giờ mỗi tuần thay vì 35 giờ như áp dụng từ năm 1995. Ban lãnh đạo nhấn mạnh việc tiếp tục cắt giảm chi phí là cần thiết, đồng thời thừa nhận tình hình kinh doanh tại Đức đang rất khó khăn.

Khó khăn của các hãng xe Đức cũng được phản ánh qua số liệu thị trường. Trong tháng 5, Volkswagen, Mercedes-Benz, Stellantis và Renault đều ghi nhận thị phần sụt giảm, dù doanh số xe mới tại châu Âu tăng 4% so với cùng kỳ năm trước.

Ngược lại, theo số liệu của Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA), tổng thị phần của BYD, Chery cùng các hãng xe Trung Quốc khác lần đầu vượt mốc 10%.

Nhà phân tích Harald Hendrikse của Citi nhận định cách duy nhất để giảm mạnh chi phí hiện nay là cắt bỏ công suất dư thừa, trong khi năng lực sản xuất có chi phí cao nhất thế giới lại tập trung tại Đức.

Tổng kết về toàn ngành, ông Thomas Besson, Trưởng bộ phận nghiên cứu ô tô tại Kepler Cheuvreux, cho rằng các nhà sản xuất châu Âu đều đang ở thế bất lợi.

Theo ông, các hãng xe Trung Quốc đang mở rộng tại châu Âu nhanh hơn nhiều so với dự báo, trong khi các nhà sản xuất châu Âu tiếp tục mất thị phần tại Trung Quốc và phải đối mặt với môi trường kinh doanh kém thuận lợi tại Mỹ do chính sách thuế quan.

Đức Minh