Sở hữu giống sầu riêng ngon nhất thế giới, một đối thủ tại Đông Nam Á liên tiếp đón tin dữ: Thừa nhận đang bị Thái Lan, Việt Nam vượt mặt

Biến đổi khí hậu đang khiến thời tiết ngày càng khó dự đoán, làm gia tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng sầu riêng tại Malaysia. Trong khi đó, người trồng nước này còn phải cạnh tranh với Thái Lan và Việt Nam để giành thị phần tại Trung Quốc, thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới.

Tại Karak, một thị trấn thuộc bang Pahang, cách Kuala Lumpur khoảng một giờ lái xe, các công nhân tại vườn sầu riêng của ông Stephen Chow thường phải làm việc vào ban đêm, sử dụng đèn pin đội đầu để thu hoạch những trái đã chín tự nhiên.

Tuy nhiên, sản lượng và giá bán giảm đang khiến hoạt động canh tác ngày càng khó khăn. "Hòa vốn đã là rất tốt rồi. Nhiều khả năng năm nay chúng ta sẽ lỗ", ông Chow cho biết.

Trong những năm gần đây, vườn cây của ông liên tục chịu tác động từ thời tiết cực đoan. Năm 2021, mưa lớn gây lũ lụt làm hư hại khoảng 100 cây sầu riêng cùng nhiều máy móc. Ba năm tiếp theo, mưa kéo dài trong thời kỳ ra hoa khiến quá trình thụ phấn không thành công, qua đó làm giảm năng suất.

Đầu năm nay, thời tiết tiếp tục đặt ra những thách thức mới. Từ tháng 2 đến tháng 4, nhiệt độ buổi chiều tại khu vực đạt khoảng 33-35°C, trong khi mưa chủ yếu xuất hiện vào ban đêm. Điều kiện này thuận lợi cho quá trình ra hoa, nhưng buộc người trồng phải tăng cường các biện pháp chăm sóc.

Ông Chow đã tỉa cành nhằm hạn chế tình trạng quả nhỏ hoặc biến dạng, đồng thời tăng lượng nước tưới và phân bón trong thời tiết nóng. Tuy nhiên, chi phí nhiên liệu và phân bón tăng cao khiến các biện pháp bổ sung này trở nên tốn kém hơn.

Không chỉ chi phí đầu vào tăng, người trồng sầu riêng Malaysia còn chịu sức ép từ tình trạng dư cung. Thời tiết nóng và khô, cùng với việc nhiều vườn cây bước vào giai đoạn cho quả, đã khiến nguồn cung tăng và kéo giá xuống.

Đầu tháng 7, sầu riêng Musang King loại A từ vườn của ông Chow được bán với giá khoảng 8,60 USD/kg, tương đương 35,20 ringgit Malaysia/kg. Mức giá này chỉ bằng khoảng một nửa so với cùng kỳ năm trước và khoảng một phần ba mức đỉnh ghi nhận năm 2024.

Sầu riêng Malaysia, đặc biệt các giống cao cấp như Musang King và Black Thorn, được định vị ở phân khúc chất lượng cao. Khác với nhiều nước sản xuất khác, nông dân Malaysia thường để quả chín tự nhiên trên cây rồi mới thu hoạch, thay vì hái sớm để phục vụ vận chuyển đường dài.

Sự phát triển của ngành sầu riêng Malaysia gắn chặt với nhu cầu ngày càng lớn từ Trung Quốc. Theo số liệu chính thức, diện tích trồng sầu riêng của Malaysia đạt khoảng 92.100 ha vào năm 2024, tăng gần 40% so với năm 2016. Sản lượng trong cùng kỳ tăng gần 90%, lên khoảng 568.800 tấn.

Năm 2019, Trung Quốc bắt đầu nhập khẩu sầu riêng đông lạnh nguyên quả từ Malaysia. Đến năm 2024, nước này tiếp tục mở cửa cho sầu riêng tươi của Malaysia, trong bối cảnh Bắc Kinh mở rộng nguồn cung từ các quốc gia Đông Nam Á.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Trung Quốc chiếm khoảng 95% lượng sầu riêng xuất khẩu toàn cầu trong giai đoạn 2020-2022. Số liệu hải quan Trung Quốc cho thấy nước này nhập khẩu khoảng 1,87 triệu tấn sầu riêng tươi trị giá 7,5 tỷ USD trong năm 2025. Khối lượng nhập khẩu đã tăng khoảng 6 lần trong một thập kỷ.

Dù vậy, Malaysia hiện vẫn đứng sau khá xa Thái Lan và Việt Nam về xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, biến đổi khí hậu đang trở thành một yếu tố có thể tác động trực tiếp đến khả năng duy trì lợi thế của ngành sầu riêng Malaysia.

Theo cơ quan khí tượng quốc gia Malaysia, nhiệt độ trung bình tại bán đảo Malaysia đã tăng đáng kể trong giai đoạn 1969-2025, với tốc độ khoảng 0,24°C mỗi thập kỷ.

Ông Ooi Teik Hock, một người trồng sầu riêng tại bang Perak, cho biết chất lượng trái cây hiện gặp nhiều vấn đề hơn so với khoảng hai thập kỷ trước, khi nhiệt độ còn thấp hơn.

Khoảng 10 năm trước, ông đã chuyển vườn từ vùng đồng bằng lên khu vực cao nguyên nhằm tận dụng điều kiện ban đêm mát hơn và độ ẩm cao hơn. Tuy nhiên, thời tiết nóng lên vẫn tiếp tục tạo ra những thách thức mới.

Theo ông Lim Chin Khee, cố vấn tại Học viện Sầu riêng, biến động thời tiết không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng quả, đặc biệt với Musang King, giống được đánh giá là nhạy cảm với điều kiện thời tiết.

Mưa quá nhiều trong giai đoạn quả phát triển nhanh có thể khiến phần thịt màu vàng xuất hiện các mảng trắng hoặc xám. Ngược lại, thiếu nước có thể dẫn đến các đốm đen trên phần thịt quả.

Như Quỳnh