Tàu dầu chỉ được đi 'nhỏ giọt': Iran tuyên bố kiểm soát Hormuz tuyệt đối

Eo biển Hormuz tiếp tục rơi vào trạng thái căng thẳng khi Iran tuyên bố siết chặt kiểm soát trở lại, chỉ vài giờ sau khi Mỹ khẳng định khu vực này đã mở hoàn toàn. Diễn biến trái ngược khiến hàng loạt tàu chở dầu phải quay đầu giữa Vịnh Ba Tư, đồng thời đẩy thị trường năng lượng vào trạng thái bất định mới.

Ngày 18/4, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục bị hạn chế nghiêm ngặt. Tehran nhấn mạnh eo biển hiện nằm dưới 'sự quản lý chặt chẽ của các lực lượng vũ trang' và sẽ không mở hoàn toàn chừng nào Mỹ còn duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran.

Iran cáo buộc Washington vi phạm lệnh ngừng bắn và gọi hành động phong tỏa là 'cướp biển'. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến Tehran đảo ngược quyết định mở cửa hạn chế eo biển chỉ một ngày trước đó, sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ duy trì sức ép cho đến khi đạt được một thỏa thuận hạt nhân mới.

Trong khi đó, Nhà Trắng vẫn giữ quan điểm rằng eo biển Hormuz “đã hoàn toàn mở cửa cho hoạt động thương mại” và Iran “đã cam kết không đóng lại”. Tuy nhiên, tuyên bố này không đề cập đến thông tin mới nhất từ phía IRGC, làm gia tăng khoảng cách giữa phát ngôn chính trị và thực tế trên thực địa.

Dữ liệu theo dõi tàu và các báo cáo quốc tế cho thấy bức tranh trên biển rất hỗn loạn. Một số đoàn tàu chở khí hóa lỏng và sản phẩm dầu vẫn cố gắng di chuyển qua eo biển, nhưng nhiều tàu chở dầu khác đã buộc phải quay đầu sau khi tiếp cận khu vực. Lưu lượng tàu qua Hormuz hiện ở mức tối thiểu, phản ánh rủi ro an ninh vẫn rất cao.

Các điều kiện mà Iran áp đặt vẫn không thay đổi: chỉ tàu thương mại được phép đi qua, không chấp nhận tàu hoặc hàng hóa liên quan đến các quốc gia bị coi là “thù địch”, phải tuân thủ tuyến đường do Iran chỉ định và phối hợp với lực lượng IRGC. Tàu quân sự bị cấm hoàn toàn. Điều này trên thực tế khiến phần lớn hoạt động vận tải liên quan phương Tây bị tê liệt.

Diễn biến đảo chiều diễn ra ngay sau khi thị trường dầu mỏ phản ứng mạnh với thông tin “mở cửa” trước đó. Giá dầu Brent từng giảm gần 9,5% xuống khoảng 89,89 USD/thùng, trong khi dầu WTI mất hơn 10% xuống 84,89 USD/thùng. Với tình hình mới, giới phân tích nhận định giá dầu có khả năng bật tăng trở lại khi thị trường mở cửa.

Căng thẳng hiện nay là hệ quả của chuỗi leo thang bắt đầu từ cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel tấn công các mục tiêu quân sự của Iran, khiến Tehran nhanh chóng đóng eo biển Hormuz. Sau nhiều tuần xung đột và đàm phán thất bại, Mỹ áp đặt phong tỏa toàn diện các cảng Iran từ ngày 13/4. Dù từng có tín hiệu hạ nhiệt sau một lệnh ngừng bắn liên quan Lebanon, tình hình lại đảo chiều khi các điều kiện cốt lõi chưa được giải quyết.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo việc khôi phục sản lượng dầu Trung Đông có thể mất tới hai năm nếu gián đoạn kéo dài. Trong bối cảnh đó, eo biển Hormuz vẫn bị siết chặt, lệnh phong tỏa chưa được gỡ bỏ, và sự mâu thuẫn giữa tuyên bố của Mỹ với hành động của Iran tiếp tục đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào trạng thái rủi ro cao.

Hữu Bách