Thủ tướng yêu cầu nghiên cứu phương án nâng dự trữ xăng dầu lên 90 ngày nhập khẩu: Việt Nam cần trữ bao nhiêu?

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Thông báo số 113 về kết luận của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại cuộc họp Tổ Công tác bảo đảm an ninh năng lượng, trước diễn biến phức tạp của xung đột tại Trung Đông. Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Ngoại giao và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đẩy nhanh đàm phán với các đối tác như Kuwait, Nhật Bản, Nga và các nhà cung cấp khác, bảo đảm nguồn dầu thô cho các nhà máy lọc dầu từ tháng 5/2026. Đồng thời, các doanh nghiệp đầu mối được chỉ đạo chủ động nhập khẩu, đáp ứng khoảng 30% nhu cầu xăng dầu trong nước và duy trì dự trữ theo quy định.

Về dài hạn, Chính phủ đặt mục tiêu nâng năng lực dự trữ xăng dầu lên mức tối thiểu tương đương 90 ngày nhập khẩu, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch năng lượng nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Bộ Tài chính được giao nghiên cứu phương án giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu về 0 đồng, kết hợp sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.

Với mức giả định dự trữ 90 ngày nhập khẩu, Việt Nam cần nhập bao nhiêu?

Nhìn lại các con số nhập khẩu, theo số liệu thống kê sơ bộ từ Cục Hải quan, năm 2025, Việt Nam nhập khẩu khoảng 9,958 triệu tấn xăng dầu, trị giá hơn 6,8 tỷ USD, tương đương 27.300 tấn/ngày.

Trong cơ cấu này, diesel chiếm khoảng 3,3 tỷ USD, xăng 1,6 tỷ USD, nhiên liệu bay hơn 1,5 tỷ USD. LPG đạt khoảng 3,6 triệu tấn, trị giá 2,1 tỷ USD, còn dầu thô nhập 14,1 triệu tấn, trị giá 7,7 tỷ USD. 

Như vậy, riêng ba nhóm năng lượng chủ chốt đã tiêu tốn xấp xỉ 17 tỷ USD trong năm 2025, cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung bên ngoài, dù trong nước vẫn có sản xuất và chế biến.

Nếu áp dụng mục tiêu dự trữ tối thiểu tương đương 90 ngày nhập khẩu, Việt Nam cần dự trữ khoảng 2,4–2,5 triệu tấn xăng dầu, tương đương 1,7 tỷ USD theo trị giá nhập khẩu năm 2025.

Hiện Việt Nam chủ động được khoảng 68% nguồn cung nhờ hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu đầu vào vẫn phụ thuộc chuỗi cung ứng toàn cầu: Nghi Sơn nhập 70–80% dầu thô từ Kuwait, trong khi Dung Quất nhập khoảng 30–35% từ Tây Phi, Địa Trung Hải, Mỹ và một phần Trung Đông. 

Điều này đồng nghĩa dù xăng dầu sản xuất trong nước, thị trường vẫn dễ bị ảnh hưởng khi các tuyến vận tải lớn như eo biển Hormuz gặp trục trặc.

Việt Nam dự trữ xăng dầu ra sao?

Hiện nay, dự trữ xăng dầu của Việt Nam được phân bổ từ ba nguồn: dự trữ thương mại tại doanh nghiệp kinh doanh đầu mối (20 ngày) và thương nhân phân phối (5 ngày); dự trữ sản xuất tại hai nhà máy lọc dầu; và dự trữ quốc gia khoảng 7 ngày.

Hệ thống dự trữ hiện có phần lớn nằm tại các doanh nghiệp đầu mối, như Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) hay Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL, thành viên Petrovietnam), theo cơ chế Nhà nước hỗ trợ chi phí. Trong khi đó trên thế giới, các quốc gia mạnh về kinh tế như Mỹ hay Nhật Bản thường duy trì mức dự trữ 90 ngày hoặc hơn.

Việt Nam duy trì mức dự trữ xăng dầu thấp hơn nhiều quốc gia phát triển không hẳn vì hạn chế tài chính, mà chủ yếu do đặc điểm địa lý, cấu trúc thị trường năng lượng và chiến lược cung ứng.

Thứ nhất, vị trí địa lý gần các trung tâm cung dầu lớn. Nước ta nằm ngay khu vực Đông Nam Á, gần các trung tâm lọc dầu và trung chuyển nhiên liệu lớn của thế giới như Singapore, Malaysia hay Trung Đông. 

Nhờ vậy, thời gian vận chuyển xăng dầu đến Việt Nam tương đối ngắn. Chẳng hạn, xăng dầu từ Singapore có thể đến Việt Nam chỉ sau khoảng 2–3 ngày vận chuyển bằng tàu biển, trong khi từ Trung Đông mất khoảng 10–14 ngày.

Ngược lại, các nền kinh tế như Nhật Bản hay Hàn Quốc gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu dầu thô từ các nguồn xa, khiến họ buộc phải duy trì dự trữ chiến lược tương đương 90–160 ngày để phòng ngừa rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Thứ hai, Việt Nam vẫn có nguồn cung năng lượng trong nước. Việt Nam hiện vẫn khai thác dầu thô từ các mỏ ngoài khơi, chủ yếu tại bể Cửu Long và bể Nam Côn Sơn. 

Bên cạnh đó, hai nhà máy lọc dầu lớn là Dung Quất và Nghi Sơn đang đóng vai trò chủ lực trong hệ thống cung ứng nhiên liệu. Nhờ có năng lực lọc hóa dầu nội địa, Việt Nam không phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu xăng dầu thành phẩm như nhiều quốc gia khác.

Thứ ba, hệ thống dự trữ của Việt Nam dựa nhiều vào tồn kho thương mại. Ở nhiều nền kinh tế phát triển, dự trữ xăng dầu thường được chia thành ba lớp: dự trữ chiến lược của Nhà nước, dự trữ bắt buộc của doanh nghiệp và tồn kho thương mại.

Tại Việt Nam, lớp dự trữ thứ ba đóng vai trò khá lớn. Các doanh nghiệp đầu mối như Petrolimex, PVOIL hay Saigon Petro duy trì lượng tồn kho đáng kể trong hệ thống kho cảng của mình để bảo đảm nguồn cung cho thị trường. Nhà nước vì vậy chưa cần xây dựng hệ thống kho dự trữ chiến lược quy mô rất lớn như tại Mỹ hay Nhật Bản, mà có thể tận dụng một phần hạ tầng lưu trữ của doanh nghiệp để phục vụ mục tiêu dự trữ quốc gia.

Quy hoạch dự trữ năng lượng dài hạn

Chính phủ đang quy hoạch hệ thống dự trữ chiến lược, phát triển tại các trung tâm năng lượng và lọc hóa dầu lớn, gắn với hạ tầng cảng biển và chuỗi cung ứng nhiên liệu.

Một dự án trọng điểm là kho dự trữ dầu thô quốc gia tại Khu kinh tế Nghi Sơn (Thanh Hóa), quy mô khoảng 140 ha, sức chứa 1 triệu tấn, hỗ trợ trực tiếp Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn. Các kho tương tự cũng được định hướng phát triển tại Dung Quất (Quảng Ngãi) và Bà Rịa – Vũng Tàu, mỗi khu dự kiến chứa khoảng 1 triệu tấn dầu thô, tạo thành mạng lưới từ Bắc vào Nam.

Song song, các kho xăng dầu thành phẩm và hạ tầng khí đốt như LNG, LPG cũng được quy hoạch tại các trung tâm công nghiệp – năng lượng lớn. Khi hoàn thành, hệ thống kho dự trữ dầu thô, xăng dầu và khí hóa lỏng sẽ nâng khả năng chống chịu trước biến động thị trường năng lượng toàn cầu và từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Hiện tổng mức dự trữ xăng dầu, bao gồm lưu thông, sản xuất và dự trữ quốc gia, đạt khoảng 65 ngày nhập khẩu ròng, nhưng lượng dự trữ quốc gia thực tế chỉ khoảng 5–7 ngày. Việc xây dựng kho dự trữ quốc gia tách biệt, do Nhà nước sở hữu và vận hành, vẫn đang trong lộ trình đầu tư, nhằm nâng mức dự trữ và bảo đảm an ninh năng lượng lâu dài.

Như Quỳnh