'Vàng treo trên cây' giúp Việt Nam xuất khẩu bỏ xa thế giới, nhưng vẫn phải mua hàng trăm nghìn tấn từ Campuchia
Campuchia là thị trường cung cấp lớn nhất cho Việt Nam mặt hàng này.
Dù tiếp tục giữ vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu điều nhân, ngành điều Việt Nam vẫn rơi vào tình trạng nhập siêu lớn khi các doanh nghiệp phải tăng mạnh nhập khẩu điều thô phục vụ chế biến.
Trong tháng 4, các doanh nghiệp trong nước xuất khẩu khoảng 68.800 tấn hạt điều, thu về 488 triệu USD. Lũy kế 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 194 nghìn tấn hạt điều các loại, đạt kim ngạch 1,34 tỷ USD. So với cùng kỳ năm ngoái, xuất khẩu giảm 0,7% về lượng và giảm 1,1% về giá trị.
Dù vậy, giá xuất khẩu bình quân vẫn đạt gần 6.934 USD/tấn, tăng khoảng 1,7% so với cùng kỳ năm trước.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu hạt điều tiếp tục tăng mạnh. Trong 4 tháng đầu năm, các doanh nghiệp Việt Nam đã chi khoảng 2,1 tỷ USD để nhập khẩu 1,23 triệu tấn điều thô, tăng 18,7% về khối lượng và tăng 27,2% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025, trở thành nhóm nông sản có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất trong 4 tháng đầu năm 2026.
Riêng tháng 4, Việt Nam đã nhập khẩu tới 510 nghìn tấn hạt điều với tổng kim ngạch gần 880 triệu USD. Đây là mức nhập khẩu cao nhất từng được ghi nhận chỉ trong một tháng đối với mặt hàng này.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Campuchia tiếp tục là nguồn cung điều thô lớn nhất cho Việt Nam, chiếm khoảng 51,7% tổng kim ngạch nhập khẩu. Tanzania đứng thứ hai với thị phần 19,9%, tiếp theo là Bờ Biển Ngà với 11,9% và Nigeria khoảng 1,9%.
Đáng chú ý, giá trị nhập khẩu điều từ nhiều thị trường tăng rất mạnh trong những tháng đầu năm. Trong đó, nhập khẩu từ Campuchia tăng 28,5%, Tanzania tăng 6,6%, còn Bờ Biển Ngà và Nigeria lần lượt tăng tới 5,4 lần và 4,2 lần so với cùng kỳ năm trước.
Giới chuyên môn cho rằng nghịch lý “xuất khẩu số 1 nhưng vẫn phải nhập khẩu quy mô lớn” xuất phát từ thực tế nguồn nguyên liệu điều trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu chế biến của ngành công nghiệp xuất khẩu.
Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp chế biến điều của Việt Nam phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ châu Phi và Campuchia để duy trì công suất nhà máy.
Trước thực trạng này, Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS) cùng các bộ, ngành liên quan đang thúc đẩy chiến lược khôi phục vùng nguyên liệu trong nước, đặc biệt tại Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
Các chương trình tái canh giống điều năng suất cao, nâng chất lượng hạt cùng việc siết chặt hàng rào kỹ thuật đối với nguyên liệu nhập khẩu được kỳ vọng sẽ giúp ngành điều giảm dần phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng định hướng đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, số hóa dữ liệu sản xuất, đầu tư chế biến sâu và xây dựng thương hiệu quốc gia cho ngành điều Việt Nam.
Theo dự báo của VINACAS, thị trường điều toàn cầu trong giai đoạn 2022-2027 có thể tăng trưởng bình quân khoảng 4,6% mỗi năm nhờ xu hướng tiêu dùng thực phẩm lành mạnh và nhu cầu đối với các loại hạt dinh dưỡng ngày càng tăng.
Hiệp hội này cho rằng dư địa phát triển của ngành điều Việt Nam vẫn còn rất lớn nếu nâng cao được giá trị gia tăng thay vì chủ yếu xuất khẩu nhân điều sơ chế như hiện nay.
“Mục tiêu của ngành điều trong giai đoạn tới không chỉ là đạt kim ngạch 5 tỷ USD, mà còn phải nâng cao giá trị, phát triển sản phẩm chế biến sâu, xây dựng thương hiệu quốc gia và củng cố vị thế bền vững của hạt điều Việt Nam trên thị trường thế giới”, lãnh đạo VINACAS nhấn mạnh.
Khánh Vy