Việt Nam cần thêm nền tảng tạo giá trị kinh tế cho các nhà sáng tạo nội dung

Ngày 31/07, Hội Truyền thông - Điện tử TP.HCM phối hợp cùng Viện Công nghệ Bản quyền và Tài sản số (CTDA) tổ chức thảo luận “Ứng dụng Công nghệ toàn diện mở lối Văn hoá số phát triển”. Sự kiện có sự tham dự của Luật sư Phan Vũ Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Sở hữu Trí tuệ TP.HCM, ông Nguyễn Thế Vinh, Đồng sáng lập, CEO Ninety Eight & FANOS, Rapper Pjpo, nghệ sĩ đầu tiên ứng dụng công nghệ Blockchain vào việc phát hành album âm nhạc.

Khoảng trống trên hành trình phát triển Công nghiệp Văn hoá số

Chia sẻ tại buổi thảo luận Luật sư Phan Vũ Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Sở hữu Trí tuệ TP.HCM cho biết công nghiệp văn hóa là một ngành tiềm năng và Việt Nam đang hướng đến việc tăng cường đóng góp của ngành công nghiệp này vào nền kinh tế.

Hiện nay doanh thu toàn ngành đang đóng góp khoảng 4% GDP, con số này còn cách khá xa các quốc gia như Hàn Quốc (cao điểm đóng góp 12% GDP) và Mỹ (đóng góp 11% GDP). Chính vì thế, theo Luật sư Tuấn, Chính phủ Việt Nam đang đặt mục tiêu đóng góp của ngành công nghiệp văn hóa vào nền kinh tế đạt 9% vào năm 2045 với các mục tiêu cụ thể từ Tổng bí thư Tô Lâm: 80% sản phẩm công nghiệp văn hóa là sản phẩm số, 5-10 thương hiệu quốc gia.

Theo UNESCO, doanh thu số hiện chiếm 35% thu nhập của người sáng tạo, tăng từ 17% năm 2018, nhưng đi kèm rủi ro về thu nhập và sở hữu trí tuệ. Đến năm 2028, AI tạo sinh có thể khiến doanh thu toàn cầu của người sáng tạo âm nhạc giảm 24% và nghe nhìn giảm 21%. Báo cáo dựa trên dữ liệu từ hơn 120 quốc gia cũng cho thấy chỉ 48% quốc gia có hệ thống thống kê về tiêu thụ văn hóa số, qua đó nhấn mạnh nhu cầu hoàn thiện chính sách để bảo vệ người sáng tạo trước tác động của AI và chuyển đổi số.

Theo Luật sư Tuấn, một trong các vấn đề Việt Nam phải giải quyết là thiếu các nền tảng phân phối nội dung số, toàn bộ đang dựa vào một số nền tảng toàn cầu.

“Ví dụ như các video ca nhạc và nền tảng YouTube. Toàn bộ hệ thống và nền công nghiệp âm nhạc Việt Nam phải dựa vào một bên ở nước ngoài, không hề giao quyền cho bất cứ tổ chức pháp lý nào mà thông qua các MCN (mạng lưới đa kênh)”, ông Tuấn nói.

Mỗi năm, Việt Nam công bố hàng trăm nghìn tác phẩm, nhưng chỉ khoảng 3.000 tác phẩm được cấp mã từ Việt Nam. Trong khi đó, số lượng tác phẩm sử dụng mã của nước ngoài (đặc biệt là Mỹ) gần như chưa có thống kê đầy đủ. Điều này phản ánh một thực tế, theo ông Tuấn, Việt Nam đang thiếu hạ tầng dữ liệu để quản lý và kết nối hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Bên cạnh đó, Việt Nam đã triển khai cơ chế sandbox ở nhiều lĩnh vực, nhưng với công nghiệp văn hóa thì vẫn còn là khoảng trống. Ông Tuấn kỳ vọng là có thể học hỏi kinh nghiệm từ Hàn Quốc, quốc gia có nền công nghiệp văn hóa phát triển về cách xây dựng các sandbox ở cấp thành phố hoặc địa phương để thử nghiệm các mô hình mới tại sự kiện Conviction 2026.

Vấn đề thứ hai là hạ tầng dữ liệu. Khung pháp lý đã có, đồng thời các hệ thống cũng được yêu cầu hoàn thành kết nối trước ngày 30/10. Theo Luật sư Phan Vũ Tuấn nếu không xây dựng được hạ tầng dữ liệu thống nhất, các sản phẩm và dữ liệu sẽ tiếp tục rời rạc, không thể liên thông và tạo ra giá trị cho toàn ngành.

Nền tảng niềm tin cho cộng đồng Nghệ sĩ, Nhà sáng tạo và Người hâm mộ

Theo ông Nguyễn Thế Vinh, Đồng sáng lập, CEO Ninety Eight & FANOS, ngành công nghiệp văn hóa số Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào các nền tảng mạng xã hội nước ngoài như YouTube, Facebook hay TikTok. Không chỉ dữ liệu người dùng nằm trên hạ tầng quốc tế, các nền tảng này còn ưu tiên nội dung tạo nhiều lượt xem thay vì phản ánh giá trị thực của cộng đồng người hâm mộ.

Ông Vinh cho rằng Việt Nam cần một hạ tầng công nghệ được xây dựng bởi người Việt và dành riêng cho nền kinh tế fandom. Đó là lý do FANOS được phát triển như một mạng xã hội chuyên biệt, nơi nghệ sĩ có thể xây dựng cộng đồng và kết nối trực tiếp với người hâm mộ trên chính dữ liệu của mình.

Khác với các mạng xã hội truyền thống chỉ phản ánh số lượng người theo dõi, FANOS ứng dụng Blockchain để ghi nhận và xác thực toàn bộ hành trình đồng hành của người hâm mộ. Mỗi hoạt động như tham dự concert, sở hữu vật phẩm, tương tác hay ủng hộ nghệ sĩ đều được lưu trữ thành dữ liệu minh bạch, không thể chỉnh sửa.

Ứng dụng Công nghệ toàn diện mở lối Văn hoá số phát triển

Tại phiên tham luận, bà Phạm Đăng Anh Thư, Nhà sáng lập thương hiệu JoliPoli cho biết tình trạng xâm phạm bản quyền và sao chép thiết kế đã diễn ra phổ biến trong ngành thời trang từ nhiều năm nay. Theo bà, đây là bài toán khiến không chỉ JoliPoli mà nhiều thương hiệu thiết kế trong nước gặp khó khăn. Bà đặt vấn đề liệu các công nghệ mới hiện nay có thể hỗ trợ các thương hiệu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả hơn hay không.

Trả lời câu hỏi, Luật sư Phan Vũ Tuấn cho rằng các công nghệ hiện đại đã hỗ trợ đáng kể trong việc truy vết các đối tượng sản xuất hàng giả, xâm phạm bản quyền. Đồng thời, trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh công tác thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ, đây là thời điểm thuận lợi để các doanh nghiệp chủ động cung cấp bằng chứng vi phạm và phối hợp với cơ quan chức năng xử lý.

“Đây là thời điểm tốt nhất để làm vì bộ máy xử lý xâm phạm của cơ quan nhà nước đang thực thi việc này rất mạnh”, ông Tuấn nói.

Cũng tại tọa đàm, Rapper Pjpo, nghệ sĩ đầu tiên phát hành album trên Blockchain tại Việt Nam chia sẻ rằng việc phát hành trước đây đạt được những kết quả tích cực. Tuy nhiên, để công nghệ Blockchain thực sự tạo ra giá trị khác biệt, người hâm mộ, cả cũ lẫn mới, vẫn cần nhiều trải nghiệm hơn để cảm nhận rõ những lợi ích mà công nghệ này mang lại.

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Thế Vinh, Giám đốc Điều hành FANOS, nền tảng mạng xã hội xây dựng trên công nghệ Blockchain thuộc Ninety Eight cho biết dự án hợp tác trước đây của Pjpo được triển khai trên Dagora, nền tảng phát hành NFT. Tuy nhiên, Dagora chủ yếu tập trung vào khâu phát hành sản phẩm nên chưa tạo được sự gắn kết lâu dài giữa nghệ sĩ và cộng đồng người hâm mộ.

Theo ông Vinh, đó là lý do FANOS được phát triển như một bản nâng cấp của Dagora, đồng thời được thiết kế để phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành. Trên FANOS, nghệ sĩ không chỉ phát hành sản phẩm số mà còn có thể định danh người sở hữu, thống kê mức độ ủng hộ của từng người hâm mộ để xây dựng các chương trình chăm sóc phù hợp.

“Ví dụ, những người đã sở hữu phiên bản NFT của Pjpo khi tham gia FANOS có thể nhận được huy hiệu, tham gia các hoạt động nâng cấp để tiếp cận những nội dung đặc biệt của Pjpo”, ông Vinh cho biết.

Linh Chi