Vietjet Air và nước cờ máy bay Trung Quốc

Theo thông tin từ website của Vietjet Air, tập đoàn và SPDB Financial Leasing đã ký thỏa thuận tài trợ thuê mua 10 tàu bay COMAC C909, đánh dấu bước đi mới trong chiến lược đa dạng hóa đội bay và nguồn vốn, đồng thời đưa máy bay Trung Quốc tiến gần hơn tới thị trường quốc tế.

Hai bên thống nhất cấu trúc thuê vận hành (operating lease) với quy mô 10 tàu bay - mức hợp tác lớn nhất từ trước tới nay giữa Vietjet và một định chế tài chính Trung Quốc trong lĩnh vực tàu bay. 

Với Vietjet, đây là cơ hội tiếp cận thêm nguồn cung tàu bay trong bối cảnh thị trường toàn cầu đang khan hiếm. Theo dữ liệu từ Airbus và Boeing, lượng đơn hàng tồn đọng (backlog) của hai hãng này hiện vượt 13.000 máy bay, tương đương 7-10 năm sản xuất. Riêng dòng Airbus A320neo family - dòng tàu bay chủ lực của Vietjet - thời gian chờ giao hàng mới phổ biến kéo dài tới 2029-2031 đối với các hợp đồng ký sau năm 2023.

Giai đoạn 2018-2026, Vietjet tiếp tục mở rộng đơn hàng quy mô lớn, nâng tổng lượng máy bay đặt mua lên gần 600 chiếc. Riêng với Airbus, hãng đã nâng đơn hàng A321neo lên khoảng 280 chiếc và bổ sung 40 tàu bay thân rộng A330neo, trong khi với Boeing vẫn duy trì các hợp đồng 737 MAX và bổ sung thêm các thỏa thuận tài chính mới. Tuy nhiên, số lượng đã nhận bàn giao thực tế vẫn thấp hơn đáng kể so với quy mô đặt hàng, khiến backlog kéo dài nhiều năm.

Trong khi đó, việc bổ sung tàu bay từ COMAC giúp hãng có thêm lựa chọn nhận máy bay sớm hơn 1-3 năm so với các hợp đồng mới với Airbus/Boeing, theo ước tính từ các tổ chức tư vấn hàng không như Cirium.

Ở chiều ngược lại, rủi ro nằm ở việc Vietjet trở thành một trong những hãng hàng không đầu tiên ngoài Trung Quốc đầu tiên khai thác C909. Tính đến đầu năm 2026, COMAC mới bàn giao khoảng 130–150 tàu bay C909 (ARJ21), chủ yếu cho 9-10 hãng hàng không Trung Quốc như Chengdu Airlines, China Eastern Airlines hay Air China. Các hãng này phần lớn là doanh nghiệp nhà nước hoặc có quy mô nội địa, với mạng bay tập trung trong Trung Quốc.

So với nhóm này, Vietjet - với đội bay hơn 100 tàu bay Airbus và mạng bay quốc tế phủ khắp châu Á - sẽ là một trong những hãng có quy mô lớn nhất từng khai thác dòng máy bay này ngoài Trung Quốc. Điều này đồng nghĩa với việc hãng phải tự “mở đường” về khai thác, bảo dưỡng và chứng nhận vận hành trong môi trường quốc tế.

Với COMAC, thỏa thuận mang ý nghĩa chiến lược. Trong nhiều năm, thị trường tàu bay thương mại gần như bị chi phối bởi Airbus và Boeing, chiếm tới hơn 90% đội bay toàn cầu. Việc một hãng hàng không tư nhân lớn như Vietjet đưa máy bay COMAC vào khai thác giúp nhà sản xuất Trung Quốc tiến thêm một bước trong mục tiêu mở rộng ra thị trường xuất khẩu và cho thuê quốc tế - lĩnh vực vốn do các lessor phương Tây thống trị.

Thỏa thuận lần này cũng được đánh giá là bước đệm tiến gần hơn tới các mô hình linh hoạt hơn như thuê ướt (wet lease), khi nhà sản xuất, bên cho thuê và hãng bay phối hợp sâu hơn trong vận hành đội tàu bay mới.

Song song với hợp tác tài chính - tàu bay, Vietjet cũng công bố mở thêm 5 đường bay tới Trung Quốc, bao gồm Hà Nội - Hàng Châu, Ân Thi, Hoàng Sơn và TP.HCM - Quế Lâm, Hoàng Sơn. Hai đường bay Hà Nội - Ân Thi và TP.HCM - Quế Lâm đã khai thác từ đầu tháng 4/2026, góp phần nâng tổng số đường bay Việt Nam - Trung Quốc của hãng lên hơn 50 đường bay.

Trong bối cảnh nhu cầu đi lại quốc tế phục hồi mạnh và nguồn cung tàu bay toàn cầu chưa theo kịp, nước cờ với COMAC cho thấy Vietjet đang tìm cách đi vòng qua “nút thắt” Airbus - Boeing. Tuy nhiên, việc trở thành một trong những hãng tiên phong ngoài Trung Quốc khai thác dòng máy bay này cũng đặt ra bài toán cân bằng giữa lợi thế chi phí - tốc độ và rủi ro vận hành trong giai đoạn đầu.

Thúy Hạnh