Vụ vòng ngọc 2 tỷ đồng của Hằng Túi: Góc khuất thị trường kiểm định

Cuộc chơi niềm tin và quyền lực phòng lab

Những tranh cãi quanh chiếc vòng ngọc phỉ thúy của doanh nhân Nguyễn Bích Hằng (còn gọi là Hằng Túi - KOL với gần 500.000 người theo dõi trên facebook) những ngày qua tiếp tục cho thấy độ “nóng” và cũng đầy phức tạp của thị trường đá quý tại Việt Nam. 

Một món trang sức được gia đình lưu giữ hơn 20 năm, trải qua 3 lần kiểm định khác nhau đều cho kết quả là “Natural Jadeite Jade” (ngọc phỉ thúy tự nhiên), nhưng vẫn trở thành tâm điểm tranh cãi về giá trị thực trên mạng xã hội.

Trước đó, từ năm 2021, chiếc vòng từng gây chú ý khi được định giá hơn 2 tỷ đồng. Mức giá này lập tức kéo theo làn sóng hoài nghi từ cộng đồng mạng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường đá quý tại Việt Nam vốn tồn tại rất nhiều khoảng xám giữa giấy kiểm định, giá trị thương mại và niềm tin người mua.

Theo tìm hiểu, mỗi đơn vị lại áp dụng tiêu chuẩn kiểm định khác nhau. Đơn cử DOJILAB áp dụng các tiêu chuẩn giám định của các đơn vị như Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA), Viện Ngọc học Châu Á (AIGS), Viện Nghiên cứu kim cương của Tập đoàn De Beers (IIDGR)…

Tiêu chuẩn giám định của PNJ Lab sử dụng nhiều chứng nhận và hệ thống công nhận quốc tế như ILAC-MRA, VILAS 565 và ISO 9001:2015.

Cùng với đó, mẫu chứng thư giám định do từng cơ sở cung cấp cũng khác nhau theo tiêu chuẩn giám định, khiến người dùng hoang mang.

Chi phí kiểm định đá quý hiện nay thực tế không quá đắt đỏ nếu đặt cạnh giá trị của các món đồ có thể lên tới hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng.

Theo bảng phí áp dụng từ ngày 15/8/2025 của Viện Ngọc học và Trang sức DOJILAB thuộc Tập đoàn Vàng bạc đá quý DOJI , chi phí giám định với ruby, sapphire, emerald, ngọc jade và ngọc trai ở mức 250.000–500.000 đồng/viên.

Đối với chuỗi vòng đá dạng hạt, phí kiểm định từ 250.000–750.000 đồng tùy loại đá và số lượng hạt. Vòng bản liền mức phí dao động từ 250.000 đồng đến 1,8 triệu đồng tùy trọng lượng.

Mức giá kiểm định tại Công Ty TNHH Một Thành Viên Giám Định PNJ (PNJL) cũng như các cơ sở giám định khác dao động không đáng kể so với DOJIlAB.

Với mức chi phí trên, những người mua đá quý sẵn sàng bỏ chi phí để mua sự an tâm. Tuy nhiên, điều thị trường quan tâm hơn cả nằm ở uy tín, hệ tiêu chuẩn và trình độ chuyên môn của đơn vị cấp giấy giám định.

Vì sao giấy giám định mỗi nơi một khác?

Thực tế, trong ngành đá quý, một tờ giấy kiểm định đôi khi có thể ảnh hưởng rất lớn đến cách thị trường nhìn nhận một viên đá. Chứng thư giám định hiện được ví như “chứng minh thư” của mỗi sản phẩm, cung cấp thông tin về chủng loại, nguồn gốc, tình trạng xử lý và các đặc tính quan trọng nhằm xác nhận tính xác thực của đá quý hoặc trang sức.

Chứng thư có thể tồn tại dưới dạng bản giấy, thẻ nhựa hoặc mã tra cứu điện tử tùy theo quy chuẩn của từng đơn vị. Nội dung phổ biến thường bao gồm tên đá, kích thước, trọng lượng, màu sắc, độ trong suốt, kết luận đá tự nhiên hay tổng hợp và có qua xử lý hay không.

Tuy nhiên, điều khiến thị trường tranh cãi nhiều năm qua là cùng một món đồ nhưng đôi khi có thể xuất hiện cách gọi tên hoặc kết luận khác nhau giữa các phòng lab, tương tự như vụ vòng ngọc của Hằng Túi.

Chia sẻ trong một video trên kênh GAM International Group, PGS.TS Nguyễn Ngọc Khôi – chuyên gia đá quý cao cấp và Giám đốc chuyên môn của GAM, cho biết tại Việt Nam hiện nay, các phòng giám định đá quý ngoài hệ thống quản lý nhà nước vẫn hoạt động tương đối độc lập. Điều đó đồng nghĩa chất lượng chuyên môn giữa các đơn vị có thể khác nhau.

Theo ông Khôi, quy trình định danh đá quý luôn cần được thực hiện theo từng bước rõ ràng và có cơ sở chuyên môn. Đầu tiên là nhận diện và đọc tên viên đá thông qua màu sắc, cấu trúc, hiệu ứng quang học cùng các đặc điểm đặc trưng. Sau đó xác định đá tự nhiên hay đá tổng hợp để hiểu đúng bản chất vật liệu, rồi mới kiểm tra dấu hiệu xử lý và đánh giá chất lượng tổng thể cũng như giá trị ứng dụng thực tế.

“Trong ngành đá quý, chỉ cần sai từ bước đầu tiên thì toàn bộ đánh giá phía sau đều có thể lệch hướng”, ông Khôi nhấn mạnh.

Nhận định này phần nào lý giải vì sao cùng thuộc nhóm “jade”, nhưng mỗi phòng lab lại có thể sử dụng cách tiếp cận và hệ thuật ngữ khác nhau.

Đơn cử, từ ngày 15/2/2024, PNJ Lab bắt đầu thay đổi một số tiêu chuẩn giám định cẩm thạch. Theo đó, đơn vị này bổ sung thuật ngữ “FEI CUI” trên giấy giám định đối với các loại jade chứa chủ yếu khoáng vật Jadeite, Omphacite hoặc tổ hợp khoáng liên quan như Kosmochlor.

Thuật ngữ này sẽ xuất hiện trong phần chú thích của giấy giám định, áp dụng cho cả các mẫu phân loại A, B, C hoặc có dấu hiệu xử lý độ trong.

Đồng thời, PNJ Lab cũng triển khai cấp giấy giám định riêng cho cẩm thạch chứa chủ yếu thành phần khoáng vật Omphacite, với tên gọi kết luận là “Cẩm thạch thiên nhiên – Natural Omphacite Jade”.

Điều này cho thấy cùng là “ngọc tự nhiên”, nhưng cách phân loại, tiêu chuẩn chuyên môn và hệ quy chiếu khoa học giữa các phòng lab vẫn có thể tạo ra sự khác biệt nhất định trên chứng thư giám định.

Thị trường kiểm định: Thật giả khó lường

Theo khảo sát, trên thị trường hiện có gần 30 đơn vị kiểm định đá quý, chia thành 3 nhóm chính:

Nhóm thứ nhất là hệ thống các phòng lab độc lập: GCR (Trung tâm Ngọc học) và GGJ (Công ty Cổ phần Giám định GGJ), ADLAB…

Nhóm thứ hai bao gồm các trung tâm kiểm định trực thuộc các tập đoàn kinh doanh vàng bạc đá quý và thương hiệu trang sức lớn: DOJILAB thuộc Tập đoàn Doji; PNJ Lab thuộc tập đoàn PNJ; SACOMBANK-SBJ (Phòng Giám định Công ty Vàng bạc Đá quý Sacombank), SJC CHỢ LỚN (Công ty TNHH Giám định SJC Chợ Lớn) và SJC RỒNG VÀNG (Công ty CP Giám định Rồng Vàng – SJC)...

Nhóm thứ ba là các cơ sở kiểm định thuộc viện nghiên cứu: GIV (Viện đá quý – vàng và trang sức Việt), GJA (Viện Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý Việt Nam), IGG (Viện Nghiên cứu Đá quý và Vàng Vinagems), IRE (TT Kiểm định Vàng bạc Đá quý – Viện Tài nguyên & Môi trường), VDG (TT Kiểm định Kim cương và Đá quý Thiên nhiên) và VGC (TT Nghiên cứu Kiểm định Đá quý và Vàng)...

Bên cạnh những tranh cãi về chuyên môn giữa các phòng lab, thị trường đá quý Việt Nam hiện còn đối mặt với tình trạng làm giả giấy kiểm định diễn biến ngày càng phức tạp. Các đối tượng thường lợi dụng tâm lý tin tưởng của người mua vào chứng thư từ những trung tâm uy tín để “thổi giá” các loại đá giá rẻ hoặc đá giả lên gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần giá trị thực.

Thủ đoạn phổ biến là sao chép giao diện chứng thư của các đơn vị lớn, từ phông chữ, bố cục đến nội dung thể hiện, khiến người mua khó phân biệt bằng mắt thường. Một số giấy kiểm định giả còn tự ý chèn thêm phần định giá tài sản với những con số lên tới hàng tỷ đồng để tăng độ tin cậy và tạo cảm giác món đồ có giá trị rất lớn, trong khi trên thực tế nhiều trung tâm giám định uy tín hiện nay không ghi giá trị tiền tệ trực tiếp trên chứng thư.

Câu chuyện của KOL Hằng Túi cho thấy giấy kiểm định chỉ giúp xác nhận bản chất khoa học của viên đá, chứ không quyết định tuyệt đối giá trị thị trường vì giữa kết quả chuyên môn và giá bán thực tế vẫn tồn tại khoảng cách lớn.

Phan Trang